U nguyên bào thần kinh và những điều bạn cần biết

U nguyên bào thần kinh là bệnh lý liên quan đến những tế bào thần kinh “còn non", chưa được biệt hóa hoàn toàn. Bệnh thường được phát hiện ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm. Cùng tìm hiểu về u nguyên bào thần kinh qua bài viết dưới đây nhé!

1U nguyên bào thần kinh là gì?

U nguyên bào thần kinh là một loại ung thư hay gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi (chiếm khoảng 90%) do sự tăng sinh mất kiểm soát của các nguyên bào thần kinh (các tế bào chưa được biệt hóa, trưởng thành).[1]

Các khối u nguyên bào thần kinh thường xuất hiện ở tuyến thượng thận sau đó có thể phát triển ra các cơ quan khác trong ổ bụng, phúc mạc, lồng ngực hoặc di căn vào xương, não, hạch bạch huyết,…

Đa phần các khối u nguyên bào thần kinh có khả năng bài tiết ra hormone có vai trò điều hòa nhịp tim, nhịp thở, huyết áp và nhu động ruột,… gây ra những triệu chứng của bệnh.

Các khối u nguyên bào thần kinh thường xuất hiện ở tuyến thượng thận

2Nguyên nhân gây ra u nguyên bào thần kinh

Bệnh u nguyên bào thần kinh xuất hiện do sự phân chia liên tục, không tuân theo sự kiểm soát của các tế bào thần kinh chưa trưởng thành và có mối quan hệ chặt chẽ với những đột biến gen (thay đổi bất thường trong thông tin di truyền) xảy ra ở:

• Trẻ mắc dị tật bẩm sinh: là nguyên nhân chủ yếu. Trẻ có thể đồng thời xuất hiện các dị tật khác như sứt môi, hở hàm ếch, tim bẩm sinh, hội chứng Down,…
• Di truyền: nếu những đứa con trước trong gia đình có tiền sử bệnh u nguyên bào thần kinh thì đứa trẻ ra đời sau sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn (khoảng 1 - 2 %).

Trẻ mắc u nguyên bào thần kinh thường kèm theo các dị tật bẩm sinh khác

3Các giai đoạn của bệnh

Hiện nay, để thuận tiện cho các phương pháp điều trị mà u nguyên bào thần kinh có thể chia thành 4 giai đoạn tùy theo vị trí, số lượng và mức độ nghiêm trọng của khối u:

• Giai đoạn L1: bệnh ở mức độ nhẹ nhất, các khối u khu trú tại vị trí nguyên phát (ban đầu), chưa lan rộng ra xung quanh và ảnh hưởng đến các cơ quan khác.
• Giai đoạn L2: các khối u nguyên bào thần kinh bắt đầu xâm nhập vào các hạch bạch huyết lân cận hoặc phát triển bao quanh các mạch máu lớn.
• Giai đoạn M: các khối u đã phát triển, lan rộng đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể (di căn xa) như xương, tủy sống, não, gan, phổi,…
• Giai đoạn MS: bệnh thường gặp ở trẻ dưới 18 tháng tuổi. Dù có tế bào ung thư đã di căn từ vị trí nguyên phát sang não, xương hoặc da,… Tuy nhiên, bệnh có khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị nên tiên lượng khá tốt.

4Triệu chứng của u nguyên bào thần kinh

U nguyên bào thần kinh thường bắt đầu với những khối u ở bụng và lan sang các phần khác của cơ thể nên triệu chứng của bệnh rất đa dạng, phụ thuộc từng vị trí khác nhau:[2]

U nguyên bào thần kinh ở bụng:

• Trẻ hay bị đau bụng, chướng bụng, khó tiêu.
• Có thể sờ thấy một khối u mật độ chắc ở trong hoặc dưới da bụng.
• Trẻ thường xuyên rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy hoặc táo bón.

U nguyên bào thần kinh tại lồng ngực:

• Trẻ đau tức ngực, nặng ngực.
• Khó thở, thở khò khè do khối u có thể chèn ép vào khí quản, phế quản.
• Khối u đè ép vào thần kinh giao cảm cổ có thể gây sụp mí mắt, giãn đồng tử 1 hoặc 2 bên, tê bì hoặc yếu liệt tay chân,…

Biểu hiện khác:

• Sốt nhẹ, kéo dài.
• Giảm cân nhanh chóng, không rõ nguyên nhân hoặc không tăng cân.
• Đau nhức các khớp xương.
• Mắt lồi, có quầng thâm ở bọng mắt.
• Sờ thấy các khối u dưới da.
• Giai đoạn cuối có thể thấy biểu hiện tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, mất khả năng thăng bằng,…

Đau bụng có thể là triệu chứng của u nguyên bào thần kinh

5Biến chứng của u nguyên bào thần kinh

U nguyên bào thần kinh nếu không được phát hiện sớm và có phương pháp điều trị thích hợp có thể dẫn đến:

• Khối u di căn: do các tế bào ung thư xâm nhập vào bạch huyết đến và phát triển thành các khối ung thư xương, u não, ung thư gan,…
• Chèn ép tủy sống: nếu khối u nguyên bào thần kinh kích thước lớn phát triển tại cột sống có thể gây đè ép vào vùng tủy khiến người bệnh có biểu hiện tê bì, liệt tay chân, liệt ruột hoặc rối loạn đại tiện, tiểu tiện,…
• Hội chứng cận ung thư: do tác động của các chất hóa học tiết ra từ tế bào ung thư gây ra giảm khả năng chuyển động của mắt, đau xương, đầu ngón tay, ngón chân sưng to,…

6Cách chẩn đoán u nguyên bào thần kinh

Để chẩn đoán và phân biệt u nguyên bào thần kinh với các bệnh lý khác, bác sĩ sẽ dựa vào việc thăm khám và các cận lâm sàng hỗ trợ:

Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ tập trung khám cơ quan có khối u nguyên bào thần kinh như bụng, ngực, xương khớp,… Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ thăm khám toàn thân, đánh giá các phản xạ thần kinh để tìm kiếm sự di căn của khối u.

Xét nghiệm

• Xét nghiệm máu và nước tiểu: nhằm đo nồng độ hormone catecholamine được sản xuất bởi u nguyên bào thần kinh hoặc kiểm tra tình trạng thiếu máu, giảm bạch cầu do tổn thương của khối u vào tủy tạo máu.
• Sinh thiết: bác sĩ sẽ sử dụng một chiếc kim đặc biệt để lấy lượng nhỏ các tế bào khối u và tiến hành nhuộm soi để chẩn đoán bệnh.
• Các chẩn đoán hình ảnh: nhằm đánh giá được vị trí, hình dạng, mức độ xâm lấn của khối u nguyên bào thần kinh sang các cơ quan khác thông qua siêu âm ổ bụng, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp X-quang,…

7Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

U nguyên bào thần kinh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi và có thể để lại nhiều biến chứng nguy hiểm. Do đó, cha mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ sớm nếu có những triệu chứng sau:

• Trẻ đau bụng, chướng bụng thường xuyên.
• Sốt nhẹ, chán ăn.
• Trẻ chậm tăng cân hoặc giảm cân nhanh chóng.
• Sờ thấy khối u trong ổ bụng hoặc dưới da.
• Trẻ thở khò khè, khó thở.

Trẻ sốt nhẹ, kéo dài là dấu hiệu cần gặp bác sĩ sớm

Nơi khám chữa u nguyên bào thần kinh

Nếu nghi ngờ có những biểu hiện của bệnh u nguyên bào thần kinh, cha mẹ cần đưa trẻ đến khám tại các cơ sở y tế địa phương hoặc tham khảo một số địa chỉ uy tín dưới đây:

• Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Đại học Y dược Tp. Hồ Chí Minh, Bệnh viện Ung bướu Tp. Hồ Chí Minh,…
• Hà Nội: Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện K,…

8Các liệu pháp điều trị u nguyên bào thần kinh

Tùy vào từng vị trí khối u, giai đoạn bệnh, mức độ di căn và thể trạng toàn thân của trẻ mà các bác sĩ có thể sử dụng nhiều phương pháp điều trị khác nhau:

• Hóa trị: các hóa chất tiêu diệt tế bào ung thư, ức chế sự phát triển của khối u sẽ được đưa vào tĩnh mạch của người bệnh theo phác đồ từ vài tuần đến vài tháng.
• Xạ trị: là phương pháp sử dụng các tia phóng xạ có cường độ thích hợp, chiếu trực tiếp vào khối u giúp giảm kích thước, ức chế sự nhân lên của tế bào ung thư.
• Liệu pháp miễn dịch: thường kết hợp sau hóa trị và xạ trị thông qua các loại thuốc có tác dụng kích thích tế bào miễn dịch trong cơ thể tham gia vào tìm kiếm vào tiêu diệt các khối u nguyên bào thần kinh.
• Phẫu thuật: được chỉ định với những khối u còn khu trú. Bác sĩ sẽ tiến hành loại bỏ các tế bào ung thư và nạo vét hạch bạch huyết xung quanh nhằm ngăn ngừa bệnh tái phát.
• Cấy tế bào gốc: đây là phương pháp điều trị mới, mang lại hiệu quả cao. Các bác sĩ sẽ lấy tế bào gốc trong tủy xương, sau đó thực hiện hóa trị liều cao ngoài cơ thể để loại bỏ tế bào ung thư, cuối cùng đưa trở lại máu của người bệnh.

9Biện pháp phòng ngừa u nguyên bào thần kinh

Cho đến nay, vẫn chưa có phương pháp giúp phòng ngừa hoàn toàn bệnh u nguyên bào thần kinh. Tuy nhiên, bạn có thể hạn chế nguy cơ xuất hiện bệnh bằng một số biện pháp sau:

• Sàng lọc các đột biến, dị tật bẩm sinh khi mang thai.
• Tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine từ trước và trong thai kỳ để hạn chế mắc các bệnh truyền nhiễm.
• Hạn chế tiếp xúc với các hóa chất độc hại như thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ hoặc thuốc lá.
• Giảm căng thẳng (stress), nhất là với phụ nữ có thai.
• Sử dụng các thực phẩm sạch, an toàn cho các bữa ăn hàng ngày.
• Cho trẻ khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần để kịp thời phát hiện và điều trị bệnh.

Tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine trước và trong quá trình mang thai có thể hạn chế mắc bệnh

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn có thêm những thông tin bổ ích về bệnh u nguyên bào thần kinh thường gặp ở trẻ nhỏ. Hãy chia sẻ bài viết đến với tất cả người thân và bạn bè xung quanh bạn nhé!