Trào ngược bàng quang niệu quản là tình trạng nước tiểu chảy ngược từ bàng quang lên niệu quản. Tình trạng này nếu không được điều trị sẽ gây nhiễm trùng tiểu tái đi tái lại, sẹo nhu mô thận và suy thận mãn tính. Cùng tìm hiểu rõ hơn về bệnh trào ngược bàng quang niệu quản thông qua bài viết dưới đây.
1Trào ngược bàng quang niệu quản là gì?
Trào ngược bàng quang niệu quản là tình trạng nước tiểu chảy ngược từ bàng quang lên niệu quản, thay vì chảy từ thận xuống niệu quản và bàng quang rồi đào thải ra ngoài qua niệu đạo.[1]
Trào ngược bàng quang niệu quản thường chia hai loại bao gồm:
- Nguyên phát: Là dạng thường gặp nhất, do đoạn nối niệu quản bàng quang đóng không hoàn chỉnh.
- Thứ phát: Do áp lực bàng quang tăng quá cao làm đoạn nối bàng quang niệu quản đóng không hoàn toàn. Những nguyên nhân làm tăng áp lực bàng quang thường do tắc nghẽn hoặc bàng quang thần kinh.
Tình trạng trào ngược bàng quang niệu quản sẽ được phân chia thành 5 cấp độ bao gồm:[1]
- Độ 1: Nước tiểu đi ngược lên niệu quản nhưng chiều rộng niệu quản bình thường.
- Độ 2: Nước tiểu trào ngược vào niệu quản và bể thận, là nơi nối niệu quản và thận. Kích thước thận và niệu quản vẫn trong giới hạn bình thường.
- Độ 3: Niệu quản và đài thận tăng kích thước ở mức độ nhẹ đến vừa do nước tiểu ứ đọng.
- Độ 4: Niệu quản cong và giãn lớn, đài thận cũng giãn lớn do nước tiểu ứ đọng quá nhiều.
- Độ 5: Niệu quản bị biến dạng và to ra rất nhiều. Đài thận cũng có kích thước rất lớn do lượng nước tiểu tích tụ quá nhiều.
Trào ngược bàng quang niệu quản là tình trạng nước tiểu chảy ngược từ bàng quang lên niệu quản
2Nguyên nhân gây ra trào ngược bàng quang niệu quản
Hệ thống tiết niệu của chúng ta bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Tất cả những bộ phận này đều đóng vai trò loại bỏ các chất thải ra khỏi cơ thể qua nước tiểu.
Trong đó, niệu quản sẽ mang nước tiểu từ thận xuống bàng quang, nơi nước tiểu được lưu trữ cho đến khi thoát ra khỏi cơ thể qua ống niệu đạo trong quá trình đi tiểu.
Nguyên nhân gây ra trào ngược bàng quang niệu quản có thể được chia thành nguyên phát và thứ phát như sau:[2]
- Nguyên nhân nguyên phát: Trẻ em bị trào ngược bàng quang niệu quản nguyên phát thường do bất đoạn niệu quản cắm vào bàng quang bị ngắn bẩm sinh, đa số sẽ tự cải thiện khi trẻ lớn lên.
- Nguyên nhân thứ phát: Trào ngược bàng quang niệu quản thứ phát là tình trạng bàng quang không thể làm trống do tắc nghẽn, suy cơ bàng quang hoặc tổn thương các dây thần kinh kiểm soát việc làm rỗng bàng quang.
Bên cạnh nguyên nhân trào ngược bàng quang niệu quản nguyên phát và thứ phát, có một số yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ mắc trào ngược bàng quang niệu quản bao gồm:
- Trẻ em da trắng thường mắc phải nhất - tiếp theo là trẻ da vàng - thấp nhất ở chủng tộc da đen.
- Thường gặp ở trẻ nữ hơn. Nhưng với những trẻ có ghi nhận thận ứ nước khi siêu âm trong thai kỳ, thì trẻ nam lại chiếm ưu thế.
- Thường gặp trẻ < 2 tuổi. Vì trẻ càng lớn, nếu chưa có biến chứng gì quá nghiêm trọng thì bệnh sẽ tự hồi phục.
Trẻ nữ có nguy cơ trào ngược bàng quang niệu quản cao hơn
3Các dạng trào ngược bàng quang niệu quản
Trào ngược bàng quang niệu quản được chia thành 2 dạng như sau:
- Trào ngược bàng quang niệu quản trước sinh: Thường quan sát được khi siêu âm thai với các dấu hiệu như thận ứ nước.
- Trào ngược bàng quang niệu quản sau sinh: Thường chẩn đoán khi trẻ có biểu hiện nhiễm trùng tiểu.
Trào ngược bàng quang niệu quản trước sinh được phát hiện khi siêu âm thai
4Dấu hiệu của trào ngược bàng quang niệu quản
Trào ngược bàng quang niệu quản có thể gây nhiễm trùng đường tiết niệu với các triệu chứng như sau:[2]
- Tiểu gấp
- Tiểu lắt nhắt nhiều lần
- Tiểu đau
- Nước tiểu đục
- Sốt
- Đau bụng
- Đau hông lưng
Ở trẻ em các dấu hiệu của tình trạng trào ngược bàng quang niệu quản thường không đặc hiệu bao gồm:[2]
Sốt không rõ nguyên nhân có thể là triệu chứng của trào ngược bàng quang niệu quản
5Biến chứng của trào ngược bàng quang niệu quản
Trào ngược bàng quang niệu quản nếu không được chẩn đoán và điều trị có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng bao gồm:[2]
- Tạo sẹo nhu mô thận: Tình trạng nhiễm trùng tiểu do trào ngược bàng quang niệu quản nếu không được điều trị có thể dẫn đến sẹo gây tổn thương vĩnh viễn mô thận. Sẹo nhu mô thận lan rộng có thể dẫn đến huyết áp cao và suy thận.
- Tăng huyết áp: Tổn thương nhu mô thận gây tích tụ chất thải trong cơ thể có thể làm tăng huyết áp.
- Suy thận mạn: Sẹo nhu mô thận có thể gây mất chức năng lọc của thận, dẫn đến suy thận cấp. Theo thời gian suy thận cấp có thể tiến triển thành bệnh thận mãn tính khiến thận mất chức năng hoàn toàn.
- Nhiễm trùng tiểu tái đi tái lại: Khi tình trạng trào ngược bàng quang niệu quản không được điều trị sẽ khiến người bệnh bị nhiễm trùng tiểu tái đi tái lại nhiều lần.
Trào ngược bàng quang niệu quản có thể gây suy thận mãn tính
6Cách chẩn đoán trào ngược bàng quang niệu quản
Thăm khám lâm sàng
Bác sĩ chuyên khoa sẽ khai thác một số thông tin để hỗ trợ chẩn đoán trào ngược bàng quang niệu quản bao gồm:
- Triệu chứng bất thường và diễn tiến.
- Tiền sử bệnh lý trước đây.
- Thăm khám các cơ quan để phát hiện bất thường.
Xét nghiệm
Một số xét nghiệm được chỉ định để chẩn đoán trào ngược bàng quang niệu quản bao gồm:[1]
- Chụp bàng quang niệu đạo khi tiểu: Đây là hình ảnh X-quang của bàng quang và niệu đạo được chụp trước, trong và sau khi đi tiểu. Phim X-quang này sẽ cho thấy nước tiểu có chảy ngược từ bàng quang vào niệu quản hay không.
- Siêu âm: Xét nghiệm này sẽ sử dụng sóng âm thanh để tạo ra hình ảnh toàn bộ đường tiết niệu của người bệnh, bao gồm cả thận và bàng quang. Ngoài ra, siêu âm thai nhi có thể phát hiện những dấu hiệu của trào ngược bàng quang niệu quản khi mang thai như thận ứ nước.
- Chụp bàng quang hạt nhân phóng xạ: Bác sĩ chuyên khoa sẽ bơm chất phóng xạ vào bàng quang của người bệnh. Sau đó, mấy quét sẽ phát hiện chất phóng xạ trào ngược từ bàng quang lên niệu quản khi người bệnh đi tiểu.
Khi đã được chẩn đoán mắc trào ngược bàng quang niệu quản, bệnh nhân nên thường xuyên thực hiện một số xét nghiệm sau:[1]
- Kiểm tra huyết áp: Các vấn đề về thận sẽ khiến bệnh nhân có nguy cơ bị tăng huyết áp cao hơn.
- Xét nghiệm máu: Nồng độ protein hoặc creatinine cao là dấu hiệu của tổn thương thận.
- Xét nghiệm và nuôi cấy nước tiểu: Protein trong nước tiểu là dấu hiệu thận bị tổn thương và vi khuẩn trong nước tiểu là dấu hiệu của nhiễm trùng.
Siêu âm sẽ giúp phát hiện tình trạng thận ứ nước
7Khi nào cần gặp bác sĩ?
Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Trào ngược bàng quang niệu quản nếu không được chẩn đoán và điều trị có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, bạn cần tìm kiếm sự giúp đỡ của bác sĩ nếu xuất hiện những triệu chứng sau:
- Tiểu gấp
- Cảm giác nóng rát khi đi tiểu
- Đau bụng hoặc đau hông lưng
Nơi khám chữa trào ngược bàng quang niệu quản
Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Thận - tiết niệu. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.
Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:
- Tại Tp. Hồ Chí Minh: bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh viện Đại học Y Dược Tp. Hồ Chí Minh, bệnh viện Nhi đồng 1.
- Tại Hà Nội: bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện Đại học Y Hà Nội, bệnh viện nhi Trung ương.
Khi xuất hiện những triệu chứng nghi ngờ bạn cần tìm kiếm sự giúp đỡ của bác sĩ
8Các liệu pháp điều trị trào ngược bàng quang niệu quản
Các phương pháp điều trị trào ngược bàng quang niệu quản sẽ khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi, triệu chứng, phân loại và mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Điều trị trào ngược bàng quang niệu quản nguyên phát[1]
- Thuốc: Trào ngược bàng quang niệu quản nguyên phát có thể cải thiện theo độ tuổi. Do đó, trong thời gian này thuốc kháng sinh sẽ được chỉ định để điều trị hoặc ngăn ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Phẫu thuật: Một số phương pháp phẫu thuật khác nhau có thể được chỉ định cho bệnh nhân trào ngược bàng quang niệu quản nguyên phát. Mục tiêu của những phẫu thuật này là cố định lại van một chiều giữa bàng quang và niệu quản để ngăn nước tiểu chảy ngược.
Điều trị trào ngược bàng quang niệu quản thứ phát[1]
- Phẫu thuật để loại bỏ tắc nghẽn hoặc điều chỉnh bàng quang hoặc niệu quản có hình dạng bất thường.
- Thuốc kháng sinh để ngăn ngừa hoặc điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Đặt ống thông tiểu ngắt quãng
Thuốc kháng sinh có thể được chỉ định để ngăn ngừa hoặc điều trị nhiễm trùng tiểu
9Biện pháp phòng ngừa trào ngược bàng quang niệu quản
Hiện tại chưa có biện pháp hay loại thuốc nào có thể phòng ngừa trào ngược bàng quang niệu quản. Tuy nhiên, bạn có thể cải thiện sức khỏe đường tiết niệu tổng thể bằng một số cách sau:[1]
- Uống đủ nước.
- Thay tã ngay sau khi trẻ tiểu tiện và đại tiện.
- Đi tiểu thường xuyên và tránh nhịn tiểu.
Mong rằng bài viết đã giúp bạn hiểu thêm về nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị của bệnh trào ngược bàng quang niệu quản. Hãy chia sẻ thông tin hữu ích này đến người thân và mọi người xung quanh nhé!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
