Viêm dạ dày cấp: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm dạ dày cấp là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến, có thể xuất hiện đột ngột sau khi ăn uống không hợp lý, dùng thuốc hoặc nhiễm khuẩn. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả nhé!

1Viêm dạ dày cấp là gì?

Viêm dạ dày cấp tính là tình trạng niêm mạc dạ dày bị viêm hoặc tổn thương trong thời gian ngắn, thường khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh. Bình thường, niêm mạc dạ dày được bảo vệ bởi lớp chất nhầy giúp chống lại acid và enzyme tiêu hóa. Khi lớp bảo vệ này suy yếu, acid sẽ tác động trực tiếp lên niêm mạc và gây viêm.

So với viêm dạ dày mạn tính, viêm dạ dày cấp tính có triệu chứng rõ ràng và dễ nhận biết hơn do xuất hiện nhanh. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân gây bệnh có thể xác định được, từ đó giúp việc điều trị hiệu quả và phục hồi nhanh hơn. [1]

Viêm dạ dày cấp tính là tình trạng niêm mạc dạ dày bị viêm hoặc tổn thương trong thời gian ngắn

2Triệu chứng viêm dạ dày cấp

Các dấu hiệu thường xuất hiện ngay sau khi dạ dày bị kích ứng bởi tác nhân gây bệnh: [2]

• Đau vùng thượng vị: Cảm giác đau rát, cồn cào hoặc đau thắt ở vùng bụng trên rốn.
• Buồn nôn và nôn: Có thể nôn ra thức ăn hoặc dịch mật, đôi khi nôn ra máu nếu có xuất huyết.
• Rối loạn tiêu hóa: Đầy hơi, chướng bụng, ợ chua và cảm giác chán ăn đột ngột.
• Thay đổi sắc thái phân: Phân có thể đen hoặc có mùi hôi tanh bất thường (dấu hiệu cảnh báo chảy máu dạ dày).

3Nguyên nhân gây viêm dạ dày cấp

Viêm dạ dày cấp tính có thể khởi phát do nhiều yếu tố khác nhau, từ thói quen sinh hoạt đến tác nhân nhiễm khuẩn hoặc thuốc: [2]

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP): Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây viêm dạ dày. Vi khuẩn HP có khả năng sống trong môi trường acid và làm tổn thương lớp niêm mạc, từ đó kích thích phản ứng viêm và tăng nguy cơ loét nếu không điều trị.
• Sử dụng thuốc gây kích ứng dạ dày: Một số thuốc NSAIDs (Ibuprofen, Aspirin) hoặc corticoid có thể làm suy giảm lớp bảo vệ tự nhiên của niêm mạc dạ dày. Khi sử dụng kéo dài hoặc không đúng cách, lớp bảo vệ này bị yếu đi, tạo điều kiện để acid tấn công trực tiếp vào niêm mạc và gây viêm.
• Lạm dụng rượu bia và chất kích thích: Rượu bia không chỉ gây kích ứng trực tiếp mà còn làm tăng tiết acid dạ dày.
• Chế độ ăn uống không hợp lý: Thói quen ăn uống thất thường, ăn đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm không đảm bảo vệ sinh có thể gây kích ứng niêm mạc.
• Căng thẳng kéo dài: Stress làm tăng tiết acid và giảm khả năng bảo vệ của niêm mạc dạ dày. Đây là nguyên nhân ngày càng phổ biến, đặc biệt ở người làm việc áp lực cao.
• Nhiễm virus, vi khuẩn hoặc nấm: Một số tác nhân khác như virus hoặc nấm cũng có thể gây viêm dạ dày cấp. Tình trạng này thường gặp ở người có hệ miễn dịch suy yếu.
• Trào ngược dịch mật: Khi dịch mật từ tá tràng trào ngược lên dạ dày, nó có thể gây kích ứng và phá hủy niêm mạc dạ dày.
• Chấn thương, phẫu thuật hoặc bệnh lý nặng: Các tình trạng như bỏng nặng, nhiễm trùng hoặc phẫu thuật lớn có thể gây viêm dạ dày do stress. Đây là dạng viêm thường gặp ở bệnh nhân đang điều trị nội trú.
• Bệnh tự miễn: Trong một số trường hợp hiếm gặp, hệ miễn dịch có thể tấn công nhầm vào niêm mạc dạ dày. Điều này gây viêm và làm suy giảm chức năng bảo vệ của dạ dày.
• Ngộ độc thực phẩm hoặc hóa chất: Việc ăn phải thực phẩm nhiễm độc hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại có thể gây tổn thương cấp tính.

Vi khuẩn Helicobacter pylori là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây viêm dạ dày

4Ai dễ bị viêm dạ dày cấp?

Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng nhóm đối tượng sau có nguy cơ cao hơn: [1]

• Người có thói quen ăn uống thất thường, hay bỏ bữa.
• Người thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc làm việc trong môi trường áp lực cao.
• Người cao tuổi (do niêm mạc dạ dày mỏng dần theo thời gian).
• Bệnh nhân đang điều trị các bệnh lý tự miễn hoặc nhiễm trùng toàn thân.
• Người đã từng nhiễm vi khuẩn HP hay người dùng thuốc giảm đau kéo dài.

5Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Dấu hiệu cần khám bác sĩ

Bạn không nên chủ quan nếu cơn đau bụng đi kèm với các biểu hiện sau:

• Nôn ra máu hoặc chất nôn có màu cà phê.
• Đi ngoài phân đen, sệt như nhựa đường.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc nôn kéo dài trên 24 giờ.
• Đau bụng dữ dội khiến bạn không thể nằm yên hoặc đứng thẳng.

Bạn cần đến gặp bác sĩ khi bị sụt cân không rõ nguyên nhân

Nơi khám chữa bệnh uy tín

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Tiêu hoá. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Đại học Y dược, bệnh viện 115, bệnh viện Chợ Rẫy.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện Đại học Y Hà Nội, bệnh viện 108.

6Cách chẩn đoán viêm dạ dày cấp

Việc chẩn đoán viêm dạ dày cấp thường bắt đầu từ khai thác triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh, bao gồm thói quen ăn uống, sử dụng thuốc (đặc biệt là NSAIDs), rượu bia hoặc các yếu tố stress. Dựa trên các thông tin này, bác sĩ có thể định hướng nguyên nhân gây viêm và đánh giá mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh.

Để xác định chính xác hơn, một số phương pháp cận lâm sàng có thể được chỉ định. Trong đó, nội soi dạ dày là tiêu chuẩn quan trọng giúp quan sát trực tiếp tình trạng niêm mạc, phát hiện viêm, xuất huyết hoặc loét nếu có.

Ngoài ra, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm tìm vi khuẩn Helicobacter pylori (qua hơi thở, máu hoặc phân) nhằm xác định nguyên nhân nhiễm khuẩn. Trong một số trường hợp, các xét nghiệm máu hoặc phân cũng được thực hiện để đánh giá biến chứng như thiếu máu hoặc xuất huyết tiêu hóa, từ đó xây dựng hướng điều trị phù hợp và hiệu quả hơn. [3]

7Cách điều trị viêm dạ dày cấp

Loại bỏ nguyên nhân

Nếu tình trạng viêm xuất phát từ việc sử dụng thuốc NSAIDs, uống rượu bia hoặc sử dụng thực phẩm gây kích ứng thì bác sĩ sẽ hướng dẫn ngừng hoặc thay thế các yếu tố này để hạn chế tổn thương thêm cho niêm mạc dạ dày.

Thuốc giảm acid

Thuốc giảm acid được sử dụng nhằm giảm tiết acid dạ dày và làm dịu vùng niêm mạc đang bị viêm. Các nhóm thường dùng gồm PPI (ức chế bơm proton - giúp giảm acid mạnh), H2 blocker (giảm acid ở mức độ trung bình) và thuốc trung hòa acid.

Khi lượng acid được kiểm soát hiệu quả, các triệu chứng như đau thượng vị, ợ chua hay nóng rát sẽ dần cải thiện cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho niêm mạc dạ dày hồi phục và lành lại nhanh hơn. [3]

Kháng sinh nếu có Helicobacter pylori

Nếu xác định có nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ kháng sinh kết hợp với thuốc giảm acid trong khoảng 7 - 14 ngày để tiêu diệt vi khuẩn. Người bệnh cần tuân thủ đúng liệu trình để đảm bảo hiệu quả điều trị và tránh tình trạng đề kháng kháng sinh.

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm mềm, dễ tiêu như cháo, súp, đồng thời tránh đồ cay nóng, chua, nhiều dầu mỡ hoặc đồ uống có cồn. Bên cạnh đó, việc ăn đúng giờ, chia nhỏ bữa ăn và không để dạ dày quá đói hoặc quá no cũng giúp giảm áp lực lên dạ dày.

Người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm dễ tiêu như cháo hay súp

8Cách phòng ngừa viêm dạ dày cấp

Để phòng ngừa viêm dạ dày cấp, bạn cần chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt và hạn chế các yếu tố gây tổn thương niêm mạc dạ dày:

• Ăn uống hợp vệ sinh và khoa học: Ưu tiên thực phẩm sạch, nấu chín kỹ và hạn chế đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ. Đồng thời, nên ăn đúng giờ và tránh bỏ bữa để giảm áp lực lên dạ dày.
• Hạn chế rượu bia và chất kích thích: Rượu bia có thể làm tổn thương niêm mạc và tăng tiết acid dạ dày. Việc hạn chế hoặc tránh sử dụng sẽ giúp bảo vệ dạ dày tốt hơn.
• Sử dụng thuốc đúng cách: Không tự ý dùng thuốc giảm đau (NSAIDs) hoặc các thuốc có nguy cơ gây kích ứng dạ dày trong thời gian dài. Nếu cần sử dụng, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.
• Kiểm soát căng thẳng (stress): Duy trì tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc, cân bằng công việc và nghỉ ngơi đầy đủ giúp ổn định hoạt động tiêu hóa và giảm nguy cơ viêm dạ dày.
• Giữ vệ sinh cá nhân tốt: Rửa tay sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh giúp hạn chế nguy cơ nhiễm vi khuẩn, đặc biệt là Helicobacter pylori.
• Khám sức khỏe định kỳ khi có nguy cơ: Những người có tiền sử bệnh dạ dày hoặc thường xuyên gặp triệu chứng tiêu hóa nên đi kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

Bạn cần ngủ đủ giấc cũng như duy trì tinh thần thoải mái để phòng ngừa viêm dạ dày cấp

9Các câu hỏi thường gặp

Viêm dạ dày cấp có tự khỏi không?

Trong nhiều trường hợp nhẹ, bệnh có thể tự cải thiện sau vài ngày nếu loại bỏ được nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu do vi khuẩn hoặc dùng thuốc kéo dài thì cần điều trị để tránh biến chứng.

Viêm dạ dày cấp kéo dài bao lâu?

Thời gian hồi phục thường từ vài ngày đến khoảng 1 - 2 tuần, tùy vào nguyên nhân và cách điều trị. Nếu không được xử lý đúng, bệnh có thể kéo dài hoặc dễ bị tái phát.

Việc nhận biết sớm triệu chứng, xác định nguyên nhân và tuân thủ điều trị sẽ giúp niêm mạc dạ dày nhanh chóng hồi phục, hạn chế nguy cơ tái phát hoặc tiến triển thành mạn tính. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ ngay cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!