Thiếu máu não là gì? Triệu chứng và cách cải thiện hiệu quả

Thiếu máu não là tình trạng lưu lượng máu lên não bị suy giảm khiến tế bào thần kinh không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cần thiết để hoạt động. Nếu không được phát hiện và cải thiện sớm, thiếu máu não có nguy cơ làm tăng nguy cơ đột quỵ và nhiều biến chứng thần kinh nguy hiểm. Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

1Thiếu máu não là gì?

Thiếu máu não là tình trạng lưu lượng máu lên não bị suy giảm, khiến tế bào thần kinh không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cần thiết để hoạt động bình thường. Do não bộ là cơ quan tiêu thụ rất nhiều oxy nên chỉ cần tuần hoàn máu bị cản trở trong thời gian ngắn cũng có thể làm xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, mất ngủ hoặc giảm khả năng tập trung. [1]

Tình trạng này có thể gặp ở nhiều độ tuổi khác nhau nhưng phổ biến hơn ở người lớn tuổi, người thường xuyên căng thẳng hoặc có bệnh lý tim mạch. Thiếu máu não được chia thành hai dạng phổ biến:

• Thiếu máu não mạn tính: Thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài với các biểu hiện dai dẳng như đau đầu, mệt mỏi và suy giảm trí nhớ.
• Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA): Xảy ra đột ngột trong vài phút đến dưới 24 giờ rồi biến mất, nhưng đây lại là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ rất nguy hiểm.

Thiếu máu não là tình trạng lưu lượng máu lên não bị suy giảm

2Triệu chứng thiếu máu não

Đau đầu kéo dài

Đau đầu là một trong những biểu hiện điển hình của thiếu máu não và thường xuất hiện từ giai đoạn sớm. Cơn đau thường có tính chất âm ỉ, nặng đầu hoặc căng tức vùng sau gáy, sau đó lan dần ra toàn bộ đầu khiến người bệnh luôn cảm thấy khó chịu và mệt mỏi.

Nhiều trường hợp cơn đau xuất hiện rõ hơn vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc khi phải suy nghĩ, làm việc trí óc trong thời gian dài.

Hoa mắt chóng mặt và ù tai

Khi lượng máu cung cấp cho não và hệ thống tiền đình bị suy giảm, người bệnh rất dễ gặp tình trạng hoa mắt chóng mặt hoặc mất thăng bằng. Cảm giác này thường xuất hiện đột ngột khi thay đổi tư thế như đứng lên quá nhanh sau khi nằm hoặc ngồi lâu. Nhiều người mô tả cảm giác choáng váng, tối sầm mặt mũi, chân đứng không vững và phải vịn vào vật xung quanh để tránh ngã.

Bên cạnh chóng mặt, người bệnh còn có thể xuất hiện triệu chứng ù tai với âm thanh như tiếng ve kêu hoặc tiếng ù ù kéo dài trong tai. Tình trạng này gây khó chịu, làm giảm khả năng tập trung khi làm việc hoặc học tập. Khi xuất hiện cơn chóng mặt dữ dội, người bệnh nên ngồi hoặc nằm xuống nghỉ ngơi ngay để hạn chế nguy cơ té ngã và chấn thương ngoài ý muốn.

Thiếu máu não gây ra hiện tượng hoa mắt chóng mặt

Tê bì tay chân và đau dọc sống lưng

Thiếu máu não kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh ngoại biên, từ đó gây cảm giác tê bì tay chân. Người bệnh thường có cảm giác châm chích, tê rần như kiến bò ở đầu ngón tay, bàn tay hoặc bàn chân, đặc biệt khi ngồi lâu hoặc ít vận động.

Ngoài ra, nhiều người còn xuất hiện cảm giác đau mỏi vùng vai gáy, đau dọc sống lưng hoặc đau lan xuống bả vai. Điều này có thể liên quan đến tình trạng tuần hoàn máu kém kết hợp với căng cơ kéo dài ở người làm việc văn phòng, thường xuyên cúi đầu sử dụng máy tính hoặc điện thoại trong nhiều giờ liên tục

Mất ngủ và ngủ không sâu giấc

Não bộ cần được cung cấp đầy đủ oxy để điều hòa hoạt động thần kinh và duy trì chu kỳ giấc ngủ ổn định. Khi tuần hoàn máu lên não suy giảm, người bệnh thường gặp khó khăn trong việc đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn hoặc dễ tỉnh giấc giữa đêm. Một số người còn thường xuyên gặp mộng mị, ngủ không sâu khiến cơ thể không được nghỉ ngơi và phục hồi đúng cách.

Bạn có thể cảm thấy mất ngủ khi bị thiếu máu lên não

Suy giảm trí nhớ và kém tập trung

Khi tế bào thần kinh không được cung cấp đủ oxy trong thời gian dài, chức năng ghi nhớ và xử lý thông tin của não bộ sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt. Người bệnh thường xuyên quên các việc vừa xảy ra, khó tiếp thu kiến thức mới hoặc mất nhiều thời gian hơn để ghi nhớ thông tin.

Rối loạn vận động và cảm xúc

Ở giai đoạn nặng hơn, thiếu máu não có thể làm ảnh hưởng đến khả năng phối hợp vận động và kiểm soát cảm xúc. Người bệnh dễ đi đứng không vững, run tay chân hoặc vụng về khi thực hiện các thao tác đòi hỏi sự khéo léo như cầm nắm đồ vật, viết chữ hoặc sử dụng thiết bị điện tử.

Không chỉ ảnh hưởng thể chất, bệnh còn tác động mạnh đến tâm lý. Người bệnh có thể trở nên dễ cáu gắt, lo âu, nhạy cảm hoặc thay đổi cảm xúc thất thường mà không rõ nguyên nhân. Sự mệt mỏi kéo dài và cảm giác khó chịu trong cơ thể khiến nhiều người dần thu mình, giảm giao tiếp xã hội và tăng nguy cơ rơi vào trạng thái trầm cảm.

Thiếu máu não cũng gây ra tình trạng run tay chân

3Nguyên nhân gây thiếu máu não

Thiếu máu não có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau liên quan đến hệ tim mạch, thần kinh và lối sống sinh hoạt hằng ngày. Trong đó, nguyên nhân phổ biến nhất là tình trạng xơ vữa động mạch khiến lòng mạch bị thu hẹp, cản trở quá trình lưu thông máu lên não.

Ngoài ra, các bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch cũng làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và suy giảm tuần hoàn não. Một số trường hợp thiếu máu não còn liên quan đến thiếu máu thiếu sắt, huyết áp thấp hoặc thoái hóa đốt sống cổ gây chèn ép mạch máu vùng cổ.

Bên cạnh yếu tố bệnh lý, thói quen sinh hoạt thiếu khoa học cũng góp phần thúc đẩy bệnh tiến triển nhanh hơn:

• Thường xuyên thức khuya, ngủ không đủ giấc.
• Làm việc căng thẳng kéo dài, stress liên tục.
• Ít vận động, ngồi lâu một tư thế.
• Hút thuốc lá và sử dụng nhiều rượu bia.
• Chế độ ăn nhiều dầu mỡ, thiếu rau xanh và vitamin.

4Ai có nguy cơ cao bị thiếu máu não?

Các đối tượng dưới đây có nguy cơ cao bị thiếu máu não:

• Người cao tuổi: Quá trình lão hóa tự nhiên theo thời gian khiến hệ thống mạch máu bị xơ cứng, giảm độ đàn hồi và lòng mạch bị thu hẹp do các mảng bám chất béo, làm cản trở dòng máu lưu thông lên não.
• Phụ nữ mang thai: Sự thay đổi nội tiết tố đột ngột cùng nhu cầu thể tích tuần hoàn tăng cao để nuôi dưỡng thai nhi khiến mẹ bầu dễ rơi vào tình trạng thiếu máu thiếu sắt, trực tiếp làm giảm chất lượng máu nuôi não bộ.
• Người có thói quen hút thuốc lá: Hoạt chất Nicotine trong khói thuốc lá khi đi vào cơ thể sẽ gây co mạch trực tiếp, làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu và đẩy nhanh quá trình hình thành các mảng xơ vữa động mạch nguy hiểm.
• Người làm việc văn phòng, ít vận động: Việc ngồi làm việc liên tục một chỗ, duy trì tư thế cúi đầu xem điện thoại hoặc máy tính khiến các cơ vùng cổ vai gáy bị bó chặt, gây cản trở cơ học đường đi của các động mạch đốt sống thân nền lên não.

5Khi nào người bị thiếu máu não cần gặp bác sĩ

Người bị thiếu máu não cần đi khám sớm nếu các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, mất ngủ hoặc suy giảm trí nhớ xuất hiện thường xuyên và kéo dài nhiều ngày không cải thiện. Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu thần kinh bất thường đột ngột, người bệnh cần được cấp cứu ngay để phòng ngừa đột quỵ.

Một trong những cách nhận biết sớm đột quỵ là quy tắc FAST:

• F – Face: Méo miệng, lệch mặt khi cười.
• A – Arm: Yếu hoặc tê liệt một bên tay chân.
• S – Speech: Nói khó, nói ngọng hoặc không nói thành câu.
• T – Time: Gọi cấp cứu 115 càng sớm càng tốt.

Khi gặp các dấu hiệu trên, tuyệt đối không tự xử trí tại nhà bằng cách cạo gió, châm cứu hoặc trích máu đầu ngón tay, dái tai vì có thể làm chậm thời gian vàng cấp cứu đột quỵ và tăng nguy cơ tử vong hoặc tàn phế.

6Biến chứng nguy hiểm của thiếu máu não

Nếu không được tầm soát và điều trị từ sớm, tình trạng thiếu máu não sẽ để lại những hậu quả nghiêm trọng:

• Đột quỵ nhồi máu não: Khi mạch máu não bị bít tắc hoàn toàn bởi cục máu đông hoặc mảng xơ vữa bong ra, nhu mô não vùng đó sẽ bị hoại tử hoàn toàn chỉ sau vài phút, dẫn đến nguy cơ tử vong cao hoặc để lại di chứng tàn phế, liệt nửa người suốt đời.
• Sa sút trí tuệ mạch máu: Tế bào não liên tục bị hoại tử từng phần nhỏ do thiếu oxy kéo dài, khiến vỏ não bị teo lại. Người bệnh sẽ mất dần trí nhớ, mất khả năng tư duy, định hướng không gian và không thể tự thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường ngày.
• Suy nhược thần kinh và rối loạn lo âu: Hệ thần kinh trung ương luôn phải hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt, quá tải dẫn đến tình trạng kiệt quệ, khiến người bệnh rơi vào vòng xoáy tâm lý bất ổn, hoảng sợ và suy nhược cơ thể trầm trọng.

7Cách phòng ngừa và cải thiện triệu chứng thiếu máu não hiệu quả

Thay đổi lối sống và thói quen sinh hoạt lành mạnh

Việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình cải thiện tuần hoàn não và phòng ngừa biến chứng lâu dài. Người bệnh nên bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, duy trì đều đặn mỗi ngày để tạo thành thói quen tốt cho sức khỏe.

• Duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày bằng các hoạt động đi bộ, yoga, bơi lội hoặc đạp xe.
• Tránh làm việc quá sức, sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý để giảm áp lực lên hệ thần kinh.
• Thực hiện các bài tập thở sâu, thiền hoặc thư giãn tinh thần giúp giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
• Ngủ đủ từ 7 - 8 tiếng mỗi đêm, hạn chế thức khuya sau 23 giờ.
• Thay đổi tư thế thường xuyên khi làm việc văn phòng, tránh ngồi liên tục quá lâu.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia, chất kích thích.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học tốt cho não bộ

Nhóm thực phẩm giàu sắt và protein như thịt bò, gan động vật, trứng, cá và hải sản giúp hỗ trợ sản sinh hồng cầu, tăng khả năng vận chuyển oxy đến não bộ. Đây là nhóm dinh dưỡng rất cần thiết đối với người thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt hoặc thiếu máu thiếu sắt.

Các loại rau xanh đậm như cải bó xôi, súp lơ xanh cùng các loại hạt và quả mọng như óc chó, hạnh nhân, việt quất chứa nhiều vitamin và chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tác hại của gốc tự do. Đồng thời, những thực phẩm này còn hỗ trợ duy trì độ đàn hồi của thành mạch máu và cải thiện trí nhớ.

Người bệnh cũng nên hạn chế đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ và chất béo bão hòa vì đây là yếu tố thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa động mạch. Việc ăn uống cần đảm bảo cân bằng các nhóm chất, tránh kiêng khem quá mức gây thiếu hụt dinh dưỡng.

Người thiếu máu não nên bổ sung đầy đủ thực phẩm giàu sắt, giàu protein

Sử dụng các sản phẩm bổ não hỗ trợ tuần hoàn uy tín

Bên cạnh chế độ sinh hoạt khoa học, nhiều người lựa chọn sử dụng thêm các sản phẩm hỗ trợ tuần hoàn não nhằm cải thiện triệu chứng đau đầu, chóng mặt hoặc suy giảm trí nhớ. Tuy nhiên, thực phẩm chức năng chỉ có vai trò hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị bệnh lý nền.

Một số hoạt chất bổ não phổ biến hiện nay gồm:

• Ginkgo Biloba (chiết xuất bạch quả): Hỗ trợ giãn mạch, tăng lưu lượng máu lên não và cải thiện tình trạng hoa mắt chóng mặt.
• Blueberry (việt quất): Giàu chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh trước tác động của gốc tự do.
• Citicoline: Hỗ trợ tái tạo bao myelin và tăng cường chức năng dẫn truyền thần kinh.

8Các câu hỏi thường gặp về bệnh thiếu máu não

Người bị thiếu máu não có nên tập luyện thể thao cường độ mạnh không?

Người bị thiếu máu não vẫn nên duy trì vận động thể chất đều đặn nhưng không nên tập luyện quá sức hoặc thực hiện các bài tập cường độ mạnh đột ngột. Việc gắng sức quá mức có thể làm huyết áp và nhịp tim thay đổi nhanh khiến triệu chứng chóng mặt, đau đầu trở nên nghiêm trọng hơn.

Tại sao phụ nữ mang thai lại có nguy cơ cao bị thiếu máu não?

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ cần tăng lượng máu lưu thông để nuôi dưỡng thai nhi nên nhu cầu sắt và dưỡng chất cũng tăng cao hơn bình thường. Nếu chế độ ăn không đáp ứng đủ hoặc mẹ bầu bị thiếu máu thiếu sắt, lượng oxy cung cấp cho não có thể suy giảm dẫn đến chóng mặt, mệt mỏi và đau đầu.

Bên cạnh việc tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, người bệnh cũng nên xây dựng lối sống khoa học, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và tập luyện đều đặn để cải thiện tuần hoàn máu não một cách tự nhiên. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ ngay cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!