Bệnh dịch hạch là gì? Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh

Dịch hạch là một trong những dịch bệnh nổi tiếng trong lịch sử nhân loại, gây xóa sổ cả một thành thị vào thời trung cổ. Đây là một bệnh còn được gọi là cái chết đen. Tuy hiện nay dịch hạch không còn phổ biến nhưng vẫn có một số nơi còn tồn tại căn bệnh dễ lây lan và dễ dẫn tới tử vong này. Cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

1Bệnh dịch hạch là gì?

Dịch hạch là gì?

Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm cấp tính, được gây ra bởi vi khuẩn Yersinia pestis (Y. pestis). Bệnh có nguồn gốc từ động vật (đặc biệt là chuột, bọ chét) và lây truyền sang người qua vết thương do động vật gây ra.

Bệnh lây lan nhanh chóng, rất dễ dẫn tới tử vong. Bệnh được xếp vào tình trạng cần phải kiểm dịch gắt gao và cần phải khai báo trên khắp tất cả các quốc gia.

Mặc dù trong 20 năm qua không ghi nhận tình trạng bệnh dịch hạch tại Việt Nam nhưng vì là một nước có đường biên giới giáp với nhiều quốc gia nên đây vẫn là tình trạng bệnh nguy hiểm với chúng ta. Bệnh hay gặp vào mùa khô, khi mà bọ chét và chuột sinh sôi, nảy nở.

Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra

Lịch sử bệnh dịch hạch

Dịch bệnh liên quan đến dịch hạch gây nên những cái chết ám ảnh nhất trong lịch sử nhân loại. Bệnh đã có rất lâu từ thời trung cổ. Vào năm 1347 đến 1351, tại châu Âu ghi nhận 25 triệu người chết (lúc này dân số châu Âu khoảng 75 triệu người).

Theo ghi nhận, ca bệnh đầu tiên tại Việt Nam là vào năm 1989. Lúc này, căn bệnh vẫn tiếp tục bùng nổ tại Việt Nam và các quốc gia châu Á khác. Hiện nay, dịch hạch vẫn còn tồn tại ở một số quốc gia châu Phi có điều kiện y tế kém phát triển.[1]

2Dịch hạch có lây lan không?

Như đã trình bày ở trên, dịch hạch là bệnh truyền nhiễm rất dễ lây lan. Bệnh có thể lây lan qua các con đường như:

• Người bị bọ chét cắn: các động vật mang bệnh cắn vào tay, chân truyền vi khuẩn vào cơ thể.
• Người chạm vào động vật nhiễm bệnh: khi sờ vào dịch tiết hoặc da động vật, đặc biệt là khi tay lại chứa vết thương tạo đường vào thuận lợi cho vi khuẩn.
• Lây từ người sang người: lây nhiễm qua giọt bắn.

Dịch hạch lây chủ yếu do bọ chét cắn chuột gây bệnh rồi lây bệnh sang người

3Nguyên nhân gây dịch hạch

Bệnh dịch hạch do vi khuẩn có tên Yersinia pestis (Y. pestis). Có nhiều động vật chứa vi khuẩn như chó mèo, nai, lạc đà, một số loài gặm nhấm nhưng động vật lây truyền cho người chủ yếu là bọ chét hoặc chuột.

Khi vi khuẩn này xâm nhập vào cơ thể sẽ nhanh chóng di chuyển tới các cơ quan và gây nên những triệu chứng đặc biệt cấp tính.

4Triệu chứng của bệnh dịch hạch

Tùy thuộc vào các cơ quan mà vi khuẩn tấn công, dịch hạch có thể được phân chia thành 4 thể. Với mỗi thể này sẽ có những biểu hiện triệu chứng khác nhau:

• Thể hạch: đây là thể gặp nhiều nhất, chiếm 90%. Các triệu chứng diễn ra rầm rộ như sốt cao 40 - 41 độ C, mệt mỏi, đau nhức toàn thân, buồn nôn, đau đầu dữ dội. Sau đó nhiễm độc với đặc điểm sưng hạch, nhiễm khuẩn toàn thân. Hình ảnh có thể nhìn thấy trong giai đoạn này là ngón tay cái sưng to, hạch cứng chắc sau đó chuyển thành mềm và hóa mủ. Tình trạng này nhanh chóng chuyển thành sốc nhiễm trùng và dẫn tới tử vong chỉ sau 3 - 5 ngày biểu hiện bệnh.
• Thể phổi: là tình trạng thứ phát sau nhiễm khuẩn hạch. Đây là thể nguy hiểm nhất vì dễ lây lan vi khuẩn qua đường giọt bắn. Đây là thể có thể dễ dàng gây thành dịch bệnh lớn. Ngoài các biểu hiện tương tự thể hạch còn xuất hiện tình trạng suy hô hấp, ho đờm nhầy mủ và máu đen.
• Thể nhiễm trùng huyết: là thể hay gặp thứ hai chỉ đứng sau thể hạch. Ngoài các dấu hiệu giống thể hạch có thể xuất hiện rối loạn tiêu hóa (tiêu chảy), rối loạn ý thức (kích động, nói mê sảng)...
• Thể viêm màng não: đây là thể biến chứng của thể hạch hoặc thể nhiễm trùng huyết gây nên tình trạng rối loạn ý thức.

Triệu chứng đầu tiên của dịch hạch có thể là tình trạng sưng các hạch của cơ thể

5Biến chứng nguy hiểm

Bệnh dịch hạch có thể tiến triển rất nhanh gây nên những biến chứng cấp tính như:

• Hoại tử: hình thành cục máu đông tại các mạch máu, đặc biệt là ở ngón tay hoặc ngón chân gây cản trở dòng máu đến cung cấp chất dinh dưỡng. Chính điều này làm xuất hiện tình trạng hoại tử ngón tay, ngón chân khiến chúng có màu đen.
• Viêm màng não: vi khuẩn theo máu di chuyển đến hàng rào máu não và gây bệnh cho vùng màng não bảo vệ não và tủy sống.
• Viêm họng hạt: hạch xuất hiện ở vùng hầu họng gây tình trạng viêm cấp tính vùng này.[2]

Dịch hạch gây tắc nghẽn mạch máu khiến ngón tay hoại tử

6Cách chẩn đoán

Bác sĩ kiểm tra những đặc điểm lâm sàng liên quan đến bệnh dịch hạch như sưng hạch, sốt cao, nhiễm khuẩn toàn thân, sau đó có thể chỉ định những xét nghiệm để chẩn đoán xác định như:

• Xét nghiệm máu: tìm vi khuẩn Yersinia pestis trong máu.
• Xét nghiệm chất lỏng: dùng kim lấy chất lỏng trong các hạch bạch huyết để xét nghiệm.
• Lưu ý: các xét nghiệm này có kết quả chính xác trong vòng từ 24 đến 48 giờ nên các bác sĩ nếu nghi ngờ mắc bệnh dịch hạch dựa vào các biểu hiện lâm sàng sẽ tiến hành điều trị theo kinh nghiệm.[3]

7Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi xuất hiện những đặc điểm sau, người bệnh nên đến các cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị:

• Tiếp xúc với bệnh nhân mắc bệnh dịch hạch.
• Vừa đi đến những khu vực có bệnh dịch hạch lưu hành.
• Xuất hiện tình trạng sốt cao, nổi nhiều hạch.

Nơi khám chữa

Khi nghi ngờ tiếp xúc với bệnh dịch hạch, người bệnh nên đến ngay các chuyên khoa Truyền nhiễm gần nhất để được thăm khám và điều trị. Tham khảo một số bệnh viện đa khoa uy tín:

• Tại TP HCM: Bệnh viện Nhiệt đới TP.HCM, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Hùng Vương.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Nhiệt đới Trung Ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Đại học Y dược Hà Nội.

8Cách điều trị bệnh dịch hạch

Điều trị bệnh dịch hạch là một trong những việc khó khăn, cần phải kết hợp điều trị và ngăn ngừa lây nhiễm hiệu quả. Các việc làm sau sẽ được nhân viên y tế thực hiện để đối phó với bệnh này:

• Cách ly người bệnh tại chỗ, tiến hành sàng lọc những người đã tiếp xúc trong thời gian gần đây.
• Điều trị đặc hiệu tiêu diệt mầm bệnh: sử dụng kháng sinh như Gentamicin, doxycycline, Ciprofloxacin, Levofloxacin...
• Điều trị theo cơ chế bệnh sinh: tiêu diệt các loài gặm nhấm, bọ chét nếu là nguồn lây.
• Điều trị triệu chứng: tùy theo các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa... mà bác sĩ sẽ tiến hành điều trị.
  Bù nước và điện giải: trong giai đoạn sốt cao sẽ dễ dẫn tới mất nước và điện giải. Sử dụng truyền tĩnh mạch glucose 5%, ringer lactat, NaCl 0,9%.
  Giảm đau, hạ sốt: sử dụng các thuốc để làm giảm triệu chứng.
  Sử dụng liệu pháp oxy: oxy gọng, oxy mask hoặc đặt nội khí quản để đảm bảo oxy cho người bệnh.

Cần phải cách ly ngay lập tức bệnh nhân bị bệnh

9Biện pháp phòng ngừa dịch hạch

Do đây là bệnh lý đặc biệt nguy hiểm nên bạn cần thực hiện tốt những phương pháp phòng ngừa sau:

• Theo dõi dịch tễ học để phòng ngừa bệnh dịch những nơi chưa có dịch.
• Khi vừa di chuyển từ khu vực có dịch về cần phải tiến hành kiểm tra toàn diện bệnh dịch hạch.
• Tránh tiếp xúc với những vật chủ mang bệnh như chuột, bọ chét.
• Tiêu diệt nơi ở của chuột và bọ chét.
• Kiểm tra kỹ càng động vật nhập khẩu.
• Tuyên truyền giáo dục và thường xuyên tổ chức những buổi tổng vệ sinh nơi sống để dọn dẹp nơi làm tổ của chuột.
• Chuẩn bị sẵn sàng thuốc men, nhân lực đề phòng có dịch xảy ra.

Nên thực hiện khai báo y tế để phòng tránh dịch bệnh

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn kiến thức về một dịch bệnh đặc biệt nguy hiểm là dịch hạch. Khi đến những nơi dịch bệnh lưu hành, bạn nên thực hiện những biện pháp phòng ngừa cũng như khai báo dịch tễ khi di chuyển quốc tế. Nếu thấy bài viết hữu ích, hãy chia sẻ cho người thân và bạn bè nhé!