Ho ở trẻ em là tình trạng thường gặp ở mọi lứa tuổi của trẻ, gây ra bởi nhiều nguyên nhân, đặc biệt là từ đường hô hấp trên. Hãy cùng tìm hiểu rõ hơn về các nguyên nhân cũng như cách chăm sóc, điều trị ho cho trẻ qua bài viết dưới đây nhé!
1Ho ở trẻ em là gì?
Ho là một phản xạ tự nhiên của cơ thể để bảo vệ đường hô hấp. Động tác ho giúp tống ra ngoài những vật thể lạ xâm nhập đường hô hấp như vi khuẩn, vi-rút, bụi bẩn hoặc cũng có thể là đờm dãi gây cản trở hô hấp.
Vì hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, nên hiện tượng ho ở trẻ em xảy ra nhiều hơn người lớn và thường có liên quan đến tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp trên.
Ho ở trẻ em thường xảy ra nhiều hơn người lớn
2Nguyên nhân gây ho ở trẻ em
Nhiễm trùng đường hô hấp
Nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt ở đường hô hấp trên là nguyên nhân phổ biến nhất gây ho ở trẻ em. Các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, vi-rút tấn công và gây một số bệnh như: cảm cúm, viêm thanh quản, viêm họng.[1]
Nhiễm trùng đường hô hấp là nguyên nhân phổ biến nhất gây ho ở trẻ em
Trào ngược dạ dày
Cơ thắt ở vùng tâm vị dạ dày của trẻ em vẫn còn yếu nên dễ xảy ra chứng trào ngược dạ dày như nôn trớ, ợ chua. Khi acid dạ dày kèm thức ăn trào ngược lên thực quản và cổ họng sẽ gây kích thích phản xạ ho.
Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên có thể gây tổn thương thực quản và đường hô hấp trên, có khả năng xuất hiện các bệnh lý như viêm họng, viêm thực quản.
Cơ thắt tâm vị trẻ em còn yếu nên dễ bị trào ngược dạ dày
Hen suyễn
Hen suyễn là một trong những bệnh lý hô hấp phổ biến ở trẻ em với các triệu chứng ho, khó thở, khò khè và thường nặng hơn vào ban đêm. Trong một số trường hợp khác, triệu chứng có thể tăng lên khi trẻ vận động, chơi đùa.
Viêm xoang hoặc dị ứng
Viêm xoang hoặc dị ứng xảy ra ở một số người có cơ địa nhạy cảm khi tiếp xúc với phấn hoa, khói bụi, lông chó mèo hay thay đổi thời tiết. Triệu chứng thường kéo dài, bao gồm sổ mũi, ngứa mũi, ho, chảy nước mắt, đau họng.
Bệnh ho gà
Triệu chứng ho trong bệnh ho gà thường rất đặc trưng, đó là các cơn ho sặc sụa và kèm theo tiếng thở rít như gà gáy.
Bệnh ho gà ở trẻ em hiện nay rất hiếm gặp nhờ vắc-xin ho gà đã được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia cho tất cả trẻ em.
Một số lý do khác
Một số nguyên nhân khác ngoài các bệnh lý có thể khiến trẻ ho là hít phải dị vật (đồ chơi nhỏ, thức ăn), ở gần các chất kích thích (khói thuốc lá, khói lò sưởi). Ngoài ra, ho có thể là một phản xạ của trẻ sau khi đã khỏi bệnh.
3Dấu hiệu
Các đặc điểm của triệu chứng ho có thể gợi ý nguyên nhân gây bệnh qua một số dấu hiệu như:
- Ho từng cơn hay dai dẳng cả ngày.
- Ho kéo dài vài ngày hay hàng tháng.
- Tiếng ho ông ổng hay kèm tiếng thở rít, khò khè.
- Ho khan hay ho có đờm.
- Ho nhiều vào ban đêm hay buổi sáng.
Ngoài ra, ho có thể kèm theo một số triệu chứng khác như sốt, đau họng, đau ngực, ợ chua, chảy mũi nước.
Sốt kèm theo ho có thể gợi ý về nguyên nhân nhiễm trùng hô hấp
4Biến chứng của bệnh
Ho kéo dài ở trẻ có thể là triệu chứng của các bệnh lý của hệ hô hấp, nếu không được điều trị có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm bao gồm suy hô hấp, tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi, chậm phát triển, suy dinh dưỡng...
Các biến chứng này có liên quan đến bệnh lý gây ra ho như lao phổi, ho gà, viêm phổi...
5Cách chẩn đoán
- Hỏi tiền sử bệnh: bao gồm thời gian, tần suất và tính chất của triệu chứng ho. Ngoài ra, bác sĩ sẽ khai thác thêm về các triệu chứng khác và bệnh lý kèm theo nếu có để định hướng nguyên nhân gây bệnh.
- Khám hô hấp: sau khi đã khai thác bệnh sử, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra họng và nghe phổi của trẻ.
- Chụp X-quang ngực: để khảo sát rõ hơn các bất thường ở phổi. Tất cả các trẻ ho kéo dài nên được chụp X-quang ngực để kiểm tra.
- Xét nghiệm: nếu trẻ bị nghi ngờ mắc lao, bác sĩ có thể chỉ định làm xét nghiệm Mantoux (phản ứng dị ứng muộn với kháng nguyên lao) hoặc giải phóng interferon-gamma.[2]
- Test Covid-19: liên quan đến dịch tễ, trẻ có tiếp xúc với người bệnh Covid-19. Hiện nay, xét nghiệm này không còn được làm thường quy.
X-quang ngực giúp bác sĩ kiểm tra các bất thường tại phổi
6Khi nào cần gặp bác sĩ?
Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Nếu trẻ chỉ ho nhẹ và kéo dài vài ngày thì không cần thiết phải đưa trẻ đi khám bác sĩ. Nhưng hãy đưa trẻ tới bác sĩ nếu trẻ xuất hiện một số dấu hiệu cho thấy bệnh đang nặng lên sau đây:
- Dấu hiệu suy hô hấp: thở nhanh hơn, tím tái, toát mồ hôi.
- Ăn, bú kém và quấy khóc hơn thường ngày.
- Trẻ mệt mỏi, uể oải, không muốn chơi.
- Ho kéo dài hơn 2 tuần.
- Trẻ dưới 6 tháng.
Hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ khi có các dấu hiệu kể trên
Nơi khám chữa khi trẻ bị ho
Nếu tình trạng ho của trẻ không được cải thiện hoặc nặng thêm, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất hoặc đến các bệnh viện uy tín để được thăm khám hô hấp và chữa trị kịp thời.
Dưới đây là một số bệnh viện mà bạn có thể tham khảo:
- Tp.Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nhi đồng 1, bệnh viện Nhi đồng 2, bệnh viện Nhi đồng Thành Phố.
- Hà Nội: Bệnh viện Nhi Trung ương, bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện Đại học Y Hà Nội.
7Phải làm gì khi trẻ bị ho?
Khi trẻ ho sẽ gây khó chịu, có thể nôn ói và không ngủ được nên ảnh hưởng rất xấu đến sức khỏe của trẻ. Việc dùng thuốc ho không được khuyến khích cho trẻ nhỏ, vậy nên bố mẹ có thể áp dụng một số biện pháp dưới đây để cải thiện tình trạng ho cho trẻ:
- Giữ ấm cho trẻ nhưng không được mặc quá nhiều quần áo gây nóng bức.
- Uống nhiều nước, đặc biệt là nước ấm. Nếu là trẻ nhỏ thì nên cho trẻ bú nhiều hơn một chút.
- Mát-xa ngực và bụng giúp trẻ cảm thấy thư giãn và thoải mái.
- Tăng cường độ ẩm trong phòng bằng máy tạo ẩm để tránh làm khô đường hô hấp trên.
- Cho trẻ ăn lỏng hơn bình thường, thay cơm và cháo đặc bằng súp hoặc cháo loãng giúp trẻ dễ tiêu hóa hơn.
- Nếu là trẻ lớn, có thể hướng dẫn trẻ súc miệng bằng nước muối ấm để làm sạch khoang miệng và họng.
- Vệ sinh mũi bằng cách nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý cho trẻ.
- Áp dụng một số bài thuốc từ thảo dược tự nhiên như hấp lá hẹ, hoa hồng hoặc quất với một ít mật ong cho trẻ uống.
Vệ sinh mũi và súc miệng bằng nước muối sinh lý
8Các phương pháp chữa bệnh ho ở trẻ
Điều trị ho ở trẻ em chủ yếu là làm sạch đường thở bằng cách vệ sinh mũi, miệng và có thể sử dụng kháng sinh trong trường hợp có dấu hiệu của nhiễm trùng đường hô hấp.
Đối với sử dụng thuốc giảm ho đặc hiệu ở trẻ em thì cần rất thận trọng và lưu ý một số điều sau đây:
- Trẻ dưới 4 tuổi không nên sử dụng thuốc ho.
- Chỉ nên sử dụng kẹo ngậm ho cho trẻ trên 4 tuổi để tránh sặc thuốc vào đường thở.
- Trẻ dưới 1 tuổi không nên dùng mật ong để giảm ho.
Ngoài ra, một số trường hợp có thể sử dụng aspirin để điều trị ho nhưng chỉ được sử dụng cho người trên 18 tuổi. Trẻ em không nên dùng aspirin vì có thể gây ra hội chứng reye (tổn thương não cấp).
Không nên sử dụng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi
9Biện pháp phòng ngừa
Tăng cường cho trẻ bú sữa mẹ vì sữa mẹ giúp tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên, bảo vệ trẻ khỏi bệnh đường hô hấp, đặc biệt trong 6 tháng đầu sau khi sinh.
Tránh đưa trẻ đến những nơi đông người để hạn chế tiếp xúc với mầm mống gây bệnh như công viên và trung tâm mua sắm.
Đảm bảo tiêm phòng đầy đủ cho trẻ các vắc-xin như ho gà, cúm, bạch hầu... để ngăn ngừa dịch bệnh và bảo vệ trẻ khỏi biến chứng nguy hiểm.
Khi giao mùa, đặc biệt mùa lạnh, mặc quần áo để giữ cho trẻ ấm áp, tránh nhiễm lạnh và các triệu chứng như ho, sổ mũi. Trong mùa nóng, chọn đồ thoải mái giúp trẻ thoáng mồ hôi.
Giữ vệ sinh sạch sẽ cho trẻ, đặc biệt vệ sinh răng miệng và hai tay trước khi ăn, để ngăn ngừa nhiễm các tác nhân gây bệnh đường hô hấp và tiêu hóa.
Tạo môi trường sống sạch sẽ bằng cách thường xuyên lau dọn nhà cửa và giữ cho nhà cửa thoáng mát
Cách ly người bị ho hoặc cảm cúm, tránh tiếp xúc để không lây bệnh sang cho trẻ.
Tiêm phòng vắc-xin là cách phòng bệnh lây truyền hiệu quả nhất
Ho ở trẻ em gây ra bởi nhiều nguyên nhân và có thể dẫn tới biến chứng nguy hiểm. Việc chăm sóc trẻ khi bị ho đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm tình trạng này, bố mẹ nên trang bị những kiến thức cần thiết để phòng chống ho cho trẻ và chăm sóc trẻ khi bị ho.
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
