Bị chuột rút thiếu chất gì? Nguyên nhân và cách khắc phục

Chuột rút là tình trạng co thắt cơ bắp xảy ra đột ngột và có thể gây nhiều đau đớn cho bệnh nhân. Cùng tìm hiểu xem bị chuột rút là thiếu chất gì qua bài viết dưới đây nhé!

1Chuột rút là gì?

Chuột rút cơ bắp là sự co thắt đột ngột và không chủ ý của một hoặc nhiều cơ. Chứng chuột rút có thể gây ra cơn đau dữ dội. Mặc dù nói chung là vô hại, chuột rút có thể khiến cơ hoặc nhóm cơ đó tạm thời không thể hoạt động bình thường được. Chuột rút có thể kéo dài từ vài giây đến 10 phút.

Phần lớn các trường hợp, bạn thường có thể điều trị chuột rút tại nhà bằng các biện pháp tự chăm sóc. Hầu hết chuột rút xảy ra ở cơ chân, đặc biệt là ở bắp chân. Bên cạnh cơn đau nhói, đột ngột, bạn cũng có thể cảm thấy hoặc nhìn thấy khối cơ căng cứng.[1]

Chuột rút cơ bắp là sự co thắt đột ngột và không chủ ý của một hoặc nhiều cơ

2Bị chuột rút do thiếu chất gì?

Chuột rút xảy ra do những bất thường trong quá trình co giãn cơ bắp liên quan đến sự thiếu hụt của một số khoáng chất và vitamin trong cơ thể như:

Canxi

Canxi là khoáng chất quan trọng đối với cơ thể tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau như:

• Co giãn của cơ bắp, cơ tim.
• Hỗ trợ dẫn truyền xung động thần kinh.
• Cấu tạo nên xương, răng, móng.
• Tham gia vào quá trình đông máu.

Sự thiếu hụt canxi có thể xuất hiện khi chế độ ăn uống không cân đối, ăn quá ít thực phẩm chứa canxi. Ngoài ra, người bệnh còn có thể bị hạ canxi do rối loạn hấp thu ở ruột, tăng tiêu thụ (mang thai, dậy thì) hoặc tăng đào thải canxi ra ngoài.

Khi bị hạ canxi máu một cách đột ngột, người bệnh có thể bị co thắt cơ, chuột rút hoặc cứng cơ gây ra sự đau đớn và khó chịu. Bên cạnh đó, thiếu canxi cũng dẫn đến loãng xương, răng yếu, dễ gãy móng hoặc rối loạn tâm thần…[2][3]

Thiếu canxi có thể dẫn đến chuột rút

Kali

Kali là khoáng chất cần thiết cho hầu hết các chức năng sống, đặc biệt chúng tham gia vào hoạt động của tế bào đồng thời đảm bảo sự co giãn của cơ. Người bệnh có thể bị thiếu hụt kali do:

• Cung cấp không đủ kali từ chế độ ăn uống.
• Mất nước quá nhiều do toát mồ hôi, nôn mửa, tiêu chảy.
• Hoạt động thể lực kéo dài nhưng không được bổ sung điện giải.
• Sử dụng thuốc lợi tiểu hoặc suy thận mạn tính.

Nếu nồng độ kali trong máu giảm xuống đột ngột, người bệnh có thể xuất hiện một số triệu chứng như yếu cơ, giảm khả năng vận động, chuột rút hoặc một số có thể bị rối loạn nhịp tim.[4]

Magie

Magie là khoáng chất tham gia vào việc hỗ trợ chức năng co cơ và hoạt động thần kinh, điều hòa huyết áp, đường huyết và cải thiện sức khỏe xương khớp. Tình trạng thiếu magie có thể gặp trong một số trường hợp như:

• Người nghiện rượu.
• Bệnh nhân bỏng mức độ nặng.
• Suy dinh dưỡng.
• Bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy mạn tính, hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng.
• Bệnh nhân đa niệu.
• Tác dụng phụ của một số thuốc như lợi tiểu, thuốc ức chế bơm proton PPI, thuốc kháng sinh…

Khi cơ thể thiếu hụt magie sẽ gây ra tình trạng rối loạn hoạt động của cơ bắp gây chuột rút, co thắt hoặc yếu mỏi các cơ. Ngoài ra, bệnh nhân còn có thể gặp các triệu chứng khác như rối loạn nhịp tim, tê bì tay chân hoặc cứng khớp.[5]

Thiếu magie cũng có thể gây chuột rút và tê bì tay chân

Vitamin D

Vitamin D là một vitamin cơ thể có thể tự tổng hợp từ tiền chất vitamin D dưới da nhờ tác động của ánh nắng mặt trời. Đối với cơ thể, vitamin D tham gia vào quá trình hấp thu và chuyển hóa canxi, hỗ trợ chức năng thần kinh và cơ bắp.

Thiếu vitamin D có thể gặp ở một số trường hợp như:

• Da sẫm màu, kém nhạy cảm với ánh nắng mặt trời.
• Người ít tiếp xúc với ánh nắng.
• Người cao tuổi.
• Bệnh nhân suy dinh dưỡng, suy thận, suy gan hoặc còi xương.

Nếu thiếu vitamin D, cơ thể có thể gặp các biểu hiện sau:

• Co cứng và đau nhức các cơ toàn thân.
• Chuột rút.
• Yếu cơ.[5]

Vitamin B

Vitamin B là một nhóm vitamin quan trọng đối với cơ thể, đặc biệt vitamin B12 có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của hệ thống cơ bắp. Hầu hết vitamin B12 tự nhiên có thể tìm thấy trong các loại động vật như thịt, sữa, trứng hoặc hải sản. Vì thế, thiếu vitamin B12 thường gặp trong:

• Phẫu thuật đường tiêu hóa làm cản trở hấp thu.
• Chế độ ăn chay trường.
• Sử dụng thuốc điều trị viêm loét dạ dày kéo dài.
• Nghiện rượu bia làm thiếu yếu tố nội - thành phần được tế bào thành nằm ở đáy và thân dạ dày tạo ra (tham gia hỗ trợ hấp thu vitamin B12).

Khi thiếu hụt vitamin B12, bạn có thể xuất hiện các triệu chứng khó chịu sau:

• Ngứa ngáy, tê bì da vùng bàn tay, bàn chân.
• Chuột rút cơ bắp.
• Mệt mỏi, rối loạn nhận thức.
• Rối loạn cương dương.[5]

Thiếu vitamin D dẫn đến chuột rút cơ bắp

Thiếu oxy đến các cơ

Vận động nhiều, kéo dài làm tăng các phản ứng yếm khí tại các cơ, gây lắng đọng acid lactic trong bắp thịt. Acid lactic gây rối loạn dẫn truyền tín hiệu giữa dây thần kinh và cơ, nên dù não muốn cơ thư giãn sau khi vận động nhưng cơ vẫn tiếp tục co rút gây ra đau.

Ngoài ra, khi mang thai, trọng lượng thai nhi lớn sẽ gây chèn ép động mạch cung cấp máu cho chân. Điều này cũng là một nguyên nhân có thể dẫn đến chuột rút bắp chân.

Thiếu oxy đến các cơ gây chuột rút ở phụ nữ có thai

Thiếu hoặc thừa nước

Tình trạng thiếu hoặc thừa nước trầm trọng sẽ dẫn đến mất cân bằng điện giải trong cơ thể. Điều này khiến các cơ dễ bị co thắt hơn dẫn đến hiện tượng chuột rút:

• Khi uống quá ít nước: khiến cơ thể thiếu nước và gây ra các tình trạng đau đầu, đau bụng, táo bón, khô mắt, mỏi cơ...
• Khi uống quá nhiều nước: sẽ gây ra tình trạng tràn dịch, tăng huyết áp, chóng mặt, mất cân bằng điện giải, thậm chí có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Thiếu hoặc thừa nước đều có thể gây chuột rút

3Một số nguyên nhân khác có thể gây chuột rút

Ngoài nguyên nhân thiếu hụt một số khoáng chất cần thiết thì tình trạng chuột rút còn có thể xảy ra do ảnh hưởng của một số yếu tố khác như:

Không giãn cơ

Chuột rút có thể xảy ra khi hoạt động thể lực mạnh, đột ngột mà chưa thực hiện giãn cơ đầy đủ và đúng cách. Nguyên nhân của tình trạng này là các sợi cơ bắp phải hoạt động mà chưa có sự chuẩn bị nên dễ bị co thắt trong quá trình tập luyện.

Bạn cũng có thể bị chuột rút nếu không giãn cơ đúng cách

Đau mỏi cơ

Khi hoạt động thể lực kéo dài khiến cơ bắp không có thời gian nghỉ ngơi sẽ khiến quá trình co giãn gặp rối loạn và gây ra chuột rút. Hiện tượng này thường gặp ở các vận động viên hoặc ở người tập luyện thể thao quá sức.

Lối sống ít vận động

Người ít vận động thường có phần cơ chi dưới bị yếu hơn bình thường. Do đó, những người có lối sống ít vận động sẽ dễ bị chuột rút cơ bắp chân về ban đêm khi bắt đầu đi ngủ hoặc giữa giấc ngủ.

Sử dụng thuốc

Ngoài các ảnh hưởng từ lối sống, vận động thì tình trạng chuột rút còn có thể được khởi phát do tác động của một số loại thuốc như:

• Thuốc điều trị tăng huyết áp.
• Thuốc giãn phế quản.
• Thuốc tránh thai.
• Thuốc lợi tiểu.
• Các chất kích thích như cà phê, rượu bia.

Mắc một số bệnh

Bên cạnh đó, bạn cũng dễ bị chuột rút hơn nếu mắc một số bệnh lý sau:

• Suy thận đang điều trị lọc máu bằng thận nhân tạo chu kỳ.
• Suy giáp.
• Bệnh rối loạn thần kinh cơ.
• Bệnh thần kinh ngoại biên.
• Chèn ép rễ thần kinh cột sống.[5]

4Cách khắc phục khi bị chuột rút

Hầu hết các cơn chuột rút có thể tự hết sau một vài phút hoặc sau khi massage cơ nhẹ nhàng. Bạn có thể tham khảo một số biện pháp phòng ngừa và khắc phục chuột rút dưới đây:[6]

Cách phòng ngừa chuột rút

Để phòng ngừa và hạn chế nguy cơ chuột rút, bạn nên:

• Tích cực tập luyện thể dục thể thao mỗi ngày.
• Thực hiện động tác khởi động và giãn cơ đầy đủ, đúng cách trước khi tập luyện.
• Uống nhiều nước, bổ sung điện giải khi chơi thể thao hoặc lao động nặng.
• Mang giày phù hợp với bàn chân.
• Massage cơ bắp thường xuyên để giảm căng cứng cơ.

Bổ sung các chất vào chế độ ăn

Ngoài các biện pháp tập luyện, cung cấp nước, điện giải nói trên, bạn cũng nên bổ sung các loại vitamin và khoáng chất để tránh tình trạng chuột rút như:

• Thực phẩm giàu canxi: rau màu xanh đậm, sữa, bơ, trứng, hải sản, các loại hạt và đậu đỗ.
• Thực phẩm giàu kali: chuối, cá ngừ, nho, các loại đậu, cà chua, cam quýt.
• Thực phẩm giàu magie: quả bơ, đậu phụ, sô cô la, các loại hạt, rau họ cải.
• Thực phẩm giàu vitamin D: dầu cá, sữa, nấm, cá hồi, trứng, gan, bông cải xanh.
• Thực phẩm giàu vitamin B: thịt bò, gan động vật, cá mòi, ngao, ngũ cốc.[7][8][9][10][11]

Bổ sung thức ăn giàu canxi có thể giúp khắc phục tình trạng chuột rút

Bổ sung các loại thực phẩm chức năng

Đôi khi việc bổ sung các chất dinh dưỡng trong thực phẩm không đạt được hiệu quả cao nên bạn có thể dùng thêm các viên uống bổ sung canxi, magie, kali và các vitamin khoáng chất khác. Bạn nên đến thăm khám bác sĩ để biết được tình trạng chuột rút thường xuyên của mình thực sự là do đâu, từ đó có hướng giải quyết đúng đắn.

Về mặt lý thuyết, một chế độ ăn uống cân bằng kết hợp với lối sống và nghỉ ngơi hợp lý có thể giúp duy trì nồng độ ổn định của các khoáng chất vi lượng trong cơ thể. Do đó, bác sĩ thường không khuyến khích lạm dụng thực phẩm chức năng và hiếm khi kê đơn các sản phẩm này, trừ khi có chỉ định cụ thể từ tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Việc ưu tiên dinh dưỡng tự nhiên luôn được đánh giá cao để đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài.

Một số cách phòng ngừa chuột rút khác

• Uống nước đầy đủ, tốt nhất là các loại nước giàu chất điện giải như nước oresol, nước chanh đường muối, nước dừa… trước, trong và sau khi luyện tập, lao động.
• Khởi động thật tốt trước khi vận động cơ thể, trước mỗi buổi tập. Tập thư giãn cơ bắp trước và sau mỗi lần tập luyện.
• Tập vươn duỗi chân vào buổi tối trước khi đi ngủ và buổi sáng khi thức dậy.
• Khi ngồi làm việc, hãy lựa chọn tư thế thoải mái để máu dễ dàng lưu thông ở bắp thịt cẳng chân.

Khởi động tốt trước khi vận động để ngăn ngừa chuột rút

Hy vọng bài viết trên đã đem đến cho bạn nhiều kiến thức bổ ích các nguyên nhân gây chuột rút thường gặp. Bạn hãy thường xuyên bổ sung các dưỡng chất cần thiết để hạn chế tình trạng chuột rút nhé!