24 lưu ý khi mang thai mẹ cần biết để có một thai kỳ khỏe mạnh

Mang thai là một hành trình thiêng liêng nhưng cũng đầy thách thức, đòi hỏi người mẹ phải chuẩn bị kỹ càng cả về thể chất lẫn tinh thần để bảo vệ sức khỏe của bản thân và sự phát triển toàn diện của thai nhi. Hãy cùng tìm hiểu về các lưu ý khi mang thai để có một thai kỳ khoẻ mạnh nhé!

1Chăm sóc sức khỏe ngay từ đầu thai kỳ

Tiêm phòng trước và trong khi mang thai

Tiêm phòng trước khi mang thai là một bước chuẩn bị thiết yếu nhằm bảo vệ mẹ và thai nhi khỏi nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng trong thai kỳ. Dưới đây là các loại vaccin mẹ cần tiêm trước khi mang thai:[1], [2], [3]

Tiêm phòng là bước quan trọng mà phụ nữ cần thực hiện trước và trong khi mang thai

Dấu hiệu mang thai

Mang thai thường có những dấu hiệu sớm giúp bạn nhận biết ngay từ những tuần đầu. Cụ thể là:[4], [5]

• Chậm kinh: Đây là dấu hiệu đầu tiên và rõ ràng nhất khi mang thai, đặc biệt với những phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt đều đặn. Nếu bạn bị trễ kinh quá một tuần so với lịch bình thường mà có quan hệ tình dục không bảo vệ thì khả năng mang thai rất cao.
• Ngực mềm, sưng, căng tức: Nội tiết tố thay đổi làm tăng lưu lượng máu và độ nhạy cảm ở vùng ngực, dẫn đến cảm giác đau, căng tức và đầu ngực sẫm màu hơn. Hiện tượng này thường xuất hiện rất sớm và giảm dần sau vài tuần khi cơ thể thích nghi.
• Buồn nôn, ốm nghén: Đa số phụ nữ gặp dấu hiệu buồn nôn, ốm nghén từ tuần thứ 4 - 6 và đôi khi xảy ra suốt ngày. Hormone thai kỳ, đặc biệt hormone HCG được cho là nguyên nhân gây ra triệu chứng khó chịu này.
• Đi tiểu nhiều hơn bình thường: Sự gia tăng lượng máu và hormone HCG kích thích thận làm việc nhiều hơn, dẫn đến tần suất đi tiểu tăng lên ngay cả trong những tuần đầu mang thai.
• Mệt mỏi, buồn ngủ: Sự thay đổi hormone progesterone gây cảm giác uể oải, mệt mỏi kéo dài, thường bắt đầu ngay từ những ngày đầu tiên sau thụ thai và giảm dần khi nhau thai phát triển hoàn chỉnh.
• Chán ăn hoặc nhạy cảm với mùi vị: Sự thay đổi hormone gây thay đổi cảm giác thèm ăn hoặc không thích các mùi vị quen thuộc, thậm chí có thể xuất hiện các sở thích ăn uống khác thường.

Khi có các dấu hiệu mang thai, bạn có thể dùng que thử thai để kiểm tra lại

Hiểu rõ 3 giai đoạn thai kỳ

Tam cá nguyệt là cách chia ba giai đoạn chính trong thai kỳ để theo dõi sự phát triển của thai nhi và sức khỏe mẹ bầu. Mỗi tam cá nguyệt có những đặc điểm và lưu ý như sau:

• Tam cá nguyệt đầu tiên (tuần 1 - 12): Đây là giai đoạn đầu thai kỳ, bắt đầu từ khi thụ thai đến hết 12 tuần. Trong thời gian này, phôi thai phát triển nhanh từ một nhóm tế bào nhỏ thành một thai nhi có hình dạng và các cơ quan cơ bản như tim, não, tay chân. Mẹ thường gặp các triệu chứng như ốm nghén, mệt mỏi, căng tức ngực. Đây cũng là giai đoạn nguy cơ sảy thai cao nhất, nên cần chú ý chăm sóc, bổ sung axit folic và đi khám định kỳ để theo dõi sự phát triển của thai nhi qua siêu âm và làm các xét nghiệm sàng lọc.
• Tam cá nguyệt thứ hai (tuần 13 - 28): Giai đoạn này được coi là thời điểm dễ chịu nhất của thai kỳ vì các triệu chứng khó chịu thường giảm hoặc mất hẳn. Thai nhi phát triển nhanh về kích thước và bắt đầu có những chuyển động rõ ràng, mẹ có thể cảm nhận được những cú đá đầu tiên. Các cơ quan trong cơ thể bé tiếp tục hoàn thiện, hệ thần kinh và phổi phát triển hơn, bộ phận sinh dục rõ ràng, giúp xác định giới tính qua siêu âm. Mẹ cần tiếp tục theo dõi sức khỏe, bổ sung dưỡng chất và duy trì lối sống lành mạnh.
• Tam cá nguyệt thứ ba (tuần 29 - 40): Đây là giai đoạn cuối thai kỳ, làm nhiệm vụ chuẩn bị cho bé chào đời. Thai nhi tăng cân nhanh, tích tụ mỡ để duy trì nhiệt độ khi ra ngoài. Hệ thần kinh và não phát triển rất mạnh, thai nhi phản ứng tốt hơn với ánh sáng, âm thanh và chuyển động. Lúc này mẹ sẽ đi khám thai thường xuyên hơn, chuẩn bị cho quá trình sinh nở và đồng thời theo dõi các dấu hiệu chuyển dạ và sức khỏe tổng thể của cả mẹ và bé.[6]

Mỗi giai đoạn mang thai có những đặc điểm cần chú ý riêng

Xét nghiệm khi mang thai

Xét nghiệm sàng lọc trước sinh là các xét nghiệm không xâm lấn giúp đánh giá khả năng thai nhi mắc các bệnh lý di truyền và thường được thực hiện trong tam cá nguyệt đầu tiên hoặc thứ hai. Dưới đây là các xét nghiệm phổ biến khi mang thai:

• Xét nghiệm sàng lọc ở tam cá nguyệt đầu tiên: Bác sĩ có thể yêu cầu bạn xét nghiệm máu hay siêu âm đo độ mờ da gáy để đánh giá nguy cơ mắc hội chứng Down hay các bất thường nhiễm sắc thể trong các bệnh lý di truyền khác.
• Xét nghiệm sàng lọc ở tam cá nguyệt thứ hai: Bác sĩ có thể tiến hành đo nồng độ 4 chất (AFP, hCG, uE3, Inhibin A) trong máu mẹ vào tuần 15 - 20 của thai kỳ để kiểm tra các dị tật bẩm sinh như hội chứng Down, Edwards, Patau, dị tật ống thần kinh hay dị tật bụng.
• Xét nghiệm sàng lọc DNA tự do (NIPT): Phương pháp này nhằm kiểm tra DNA của thai nhi trong máu mẹ từ tuần thai thứ 10, giúp phát hiện chính xác các bất thường nhiễm sắc thể như hội chứng Down, trisomy 18 đồng thời có thể xác định giới tính thai nhi.

Ngoài ra, xét nghiệm chẩn đoán trước sinh cũng có thể được chỉ định khi kết quả sàng lọc cho thấy nguy cơ cao hoặc khi mẹ có các yếu tố nguy cơ như tuổi cao, tiền sử gia đình. Hai phương pháp phổ biến là sinh thiết gai nhau thực hiện từ tuần 10 - 13 và chọc ối từ tuần 15 trở đi giúp xác định chính xác các bất thường di truyền ở thai nhi. Mặc dù có nguy cơ sảy thai nhẹ, các xét nghiệm này chỉ được thực hiện khi cần thiết để hỗ trợ quyết định chăm sóc thai kỳ phù hợp.[7]

Siêu âm là một trong những xét nghiệm quan trọng trong khám thai định kỳ

Khám thai định kỳ

Để có một thai kỳ khỏe mạnh, bác sĩ khuyên mẹ bầu nên đi khám thai với tần suất như sau:

• Tuần 4 - 28: Bạn nên khám thai 1 lần mỗi tháng để theo dõi sự phát triển của thai nhi và sức khỏe tổng thể của người mẹ.
• Tuần 29 - 36: Tần suất khám tăng lên 1 lần mỗi 2 tuần nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển biến và chuẩn bị cho quá trình sinh nở.
• Tuần 36 - 40: Việc khám thai 1 lần mỗi tuần sẽ giúp bác sĩ kiểm tra kỹ ngôi thai, vị trí nhau và đảm bảo thời điểm sinh được diễn ra an toàn.[8]

Bác sĩ sẽ quyết định tần suất khám thai dựa trên tình hình sức khỏe cá nhân của từng người

2Dinh dưỡng và cân nặng hợp lý khi mang thai

Nên ăn gì khi mang thai?

Việc lựa chọn các loại thực phẩm phù hợp khi mang thai đóng vai trò quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé. Dưới đây là những loại thực phẩm mẹ bầu nên bổ sung vào chế độ ăn uống:

• Ngũ cốc: Ngũ cốc dễ tiêu hoá, giúp cung cấp năng lượng cũng như hạn chế tiểu đường thai kỳ và bệnh tim mạch.
• Các loại quả mọng: Dâu tây, việt quất hay cherry cung cấp vitamin C, chất xơ và chất chống oxy hóa, giúp tăng cường miễn dịch cho mẹ và bé.
• Cá hồi: Cá hồi giàu omega-3 hỗ trợ phát triển não bộ và nâng cao thị lực cũng như hệ thần kinh cho thai nhi.
• Trứng: Protein, vitamin D và choline từ trứng giúp phát triển não bộ thai nhi, ngăn ngừa khuyết tật ống thần kinh.
• Các loại đậu: Đậu đen, đậu nành, đậu lăng là những thực phầm giúp bổ sung protein, sắt, folate và canxi cần thiết cho mẹ và thai nhi.
• Rau lá xanh đậm: Rau bina, cải xoăn, bông cải xanh giàu folate, sắt, canxi, vitamin A, vitamin C giúp tăng sức đề kháng, phát triển xương và hệ tiêu hóa của trẻ.
• Khoai lang: Nguồn beta-carotene và chất xơ từ khoai lang giúp phát triển thai nhi và giảm táo bón cho người mẹ. [9]

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng phù hợp, mẹ bầu có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung vitamin tổng hợp như Pregnacare plus, Elevit để duy trì sức khoẻ

Kiêng ăn gì khi mang thai?

Để bảo vệ sức khỏe của mẹ và thai nhi, mẹ bầu cần hạn chế và tránh sử dụng một số loại thực phẩm sau đây vì chúng có thể gây hại hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng trong thai kỳ:

• Cá có hàm lượng thủy ngân cao: Mẹ bầu cần hạn chế ăn cá kiếm, cá thu vì lượng thủy ngân cao trong cá có thể ảnh hưởng xấu đến sự phát triển não bộ của thai nhi.
• Cá, thịt sống: Cá thịt chưa nấu chín có thể chứa các ký sinh trùng và vi khuẩn gây bệnh như salmonella hay toxoplasma.
• Nội tạng động vật: Gan, lòng, mề từ động vật chứa lượng vitamin A cao có thể gây dị tật bẩm sinh cho thai nhi nếu dùng quá nhiều.
• Rượu bia và các đồ uống có cồn: Phụ nữ có thai cần tuyệt đối tránh chất kích thích vì chúng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển tim và não bộ của thai nhi, có thể gây dị tật hoặc sinh non.
• Thực phẩm chế biến sẵn: Loại thực phẩm này thường chứa nhiều đường, chất bảo quản, do đó dễ gây thừa cân, tiểu đường thai kỳ ở mẹ.[10]

Mẹ bầu cần hạn chế tiêu thụ đồ ăn chế biến sẵn do chứa nhiều calo và lượng đường cao

Gia vị hợp lý cho mẹ bầu

Mẹ bầu cần sử dụng gia vị một cách vừa đủ, cân bằng và hợp lý để gia tăng hương vị món ăn cũng như giữ được sức khỏe tốt suốt thai kỳ. Cụ thể, mẹ bầu không nên bổ sung quá 30g đường mỗi ngày nhằm giảm nguy cơ mắc tiểu đường thai kỳ và tiền sản giật. Đồng thời, mẹ cần ưu tiên sử dụng các thực phẩm giúp giải phóng đường từ từ vào máu, tránh làm tăng lượng đường đột ngột.

Ngoài ra, lượng muối tiêu thụ hàng ngày nên duy trì ở mức khoảng 5g (tương đương một thìa cà phê) và không vượt quá 6g để tránh tác động xấu đến huyết áp và tim mạch. Mức này tương đương với khẩu phần dành cho người bình thường nhưng cần thận trọng hơn do sự thay đổi về nội tiết khi mang thai có thể làm tăng nguy cơ cao huyết áp hay tiền sản giật nếu ăn quá mặn.[11]

Mẹ bầu không nên bổ sung quá 6g muối mỗi ngày

Giữ cân nặng hợp lý khi mang thai

Việc giữ cân nặng ổn định trong suốt thai kỳ đóng vai trò quan trọng, không chỉ giúp mẹ bầu duy trì sức khỏe mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển toàn diện của thai nhi. Dưới đây là mức tăng cân hợp lý khi mang thai:[12]

Theo dõi cân nặng là một trong những việc làm quan trọng khi mang thai

3Chế độ vận động và nghỉ ngơi

Ưu tiên các bài tập nhẹ nhàng

Để đảm bảo an toàn cũng như hỗ trợ sự phát triển của thai nhi, mẹ bầu nên ưu tiên lựa chọn các bài tập nhẹ nhàng, phù hợp với từng giai đoạn mang thai. Những bài tập đơn giản như yoga sẽ giúp mẹ bầu tăng cường độ dẻo dai và rèn luyện khả năng điều hòa hơi thở, trong khi thói quen đi bộ nhẹ nhàng lại hỗ trợ sức khỏe tim mạch, rất phù hợp cho phần lớn các mẹ trong thai kỳ. Tuy nhiên, mẹ bầu không nên gắng sức quá mức và cần dừng tập luyện ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như chóng mặt, đau bụng hoặc ra máu.[13], [14]

Yoga trước khi sinh là hình thức vận động nhẹ nhàng, phù hợp cho mẹ bầu

Tránh vận động mạnh

Vận động quá sức hoặc thực hiện các bài tập có cường độ cao có thể làm tăng nguy cơ chấn thương, động thai, thậm chí dẫn đến sảy thai hoặc sinh non. Các hoạt động mạnh thường gây áp lực lên ổ bụng, làm thay đổi huyết áp bất thường và dễ gây ra các triệu chứng như đau bụng, co bóp tử cung, ra máu hoặc chóng mặt.

Một số bài tập vận động mạnh mà mẹ bầu cần tránh bao gồm chạy bộ với cường độ cao, nhảy dây, aerobic mạnh, nâng tạ nặng, thể dục dụng cụ, cưỡi ngựa, trượt tuyết hay các môn võ thuật. Ngoài ra, mẹ cũng nên tránh các hoạt động đòi hỏi giữ thăng bằng trên cao hoặc có nguy cơ ngã như đạp xe ngoài đường, leo núi hay chèo thuyền.[15]

Mẹ bầu cần tránh chạy bộ với cường độ cao

Nghỉ ngơi hợp lý

Chế độ nghỉ ngơi hợp lý không chỉ giúp mẹ giảm bớt căng thẳng và tránh tình trạng mệt mỏi kéo dài mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển khỏe mạnh của bé. Mẹ nên đảm bảo ngủ đủ 8 tiếng mỗi đêm, đồng thời kết hợp với những khoảng nghỉ ngắn trong ngày để cơ thể có thể hồi phục hoàn toàn và duy trì sức khỏe tốt suốt thai kỳ.

Trong những tháng đầu của thai kỳ, mẹ bầu có thể lựa chọn bất kỳ tư thế ngủ nào cảm thấy thoải mái, bao gồm nằm ngửa, nằm nghiêng hoặc nằm sấp. Khi bước sang tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, tư thế ngủ phù hợp nhất là nằm nghiêng về bên trái vì tư thế này giúp lưu thông máu tốt hơn đến thai nhi và làm giảm áp lực lên gan. Nếu mẹ bị đau hông hoặc đau lưng, hãy thử đặt một hoặc hai chiếc gối giữa hai đầu gối hoặc gập nhẹ đầu gối để giảm đau nhức. Ngoài ra, kê cao phần thân trên bằng gối giúp hạn chế ợ nóng, còn kê gối dưới chân sẽ giảm sưng phù và mỏi chân.[16]

Mẹ bầu cần nghỉ ngơi đầy đủ để duy trì sức khỏe và đảm bảo thai nhi phát triển toàn diện

4Lưu ý về tâm lý và tinh thần

Duy trì thói quen viết nhật ký

Việc ghi lại cảm xúc và trải nghiệm hàng ngày không chỉ giúp mẹ lưu giữ những kỷ niệm đặc biệt như cú đạp đầu tiên của bé mà còn tạo nên một cuốn hồi ký giúp mẹ kết nối sâu sắc hơn với hành trình mang thai của mình. Bên cạnh đó, việc viết nhật ký còn giúp mẹ bầu giảm căng thẳng cũng như thư giãn tinh thần trong giai đoạn nhiều thay đổi cả về thể chất và tâm lý.[17]

Thói quen viết nhật ký giúp tạo nên những kỷ niệm đáng quý để sau này có thể chia sẻ cùng con

Thực hành thiền, hít thở sâu

Việc duy trì thói quen thiền và hít thở sâu là một trong những phương pháp tuyệt vời giúp mẹ bầu thư giãn, giảm căng thẳng và cân bằng cảm xúc trong suốt thai kỳ. Thiền không chỉ giúp ổn định tâm trạng, cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn giảm các triệu chứng khó chịu như mệt mỏi hoặc đau đầu.

Kỹ thuật hít thở sâu trong khi thiền giúp tăng lượng oxy vào cơ thể, cải thiện tuần hoàn máu và hỗ trợ quá trình trao đổi chất, từ đó cung cấp dưỡng chất tốt hơn cho thai nhi. Khi thực hành đều đặn, mẹ bầu sẽ cảm nhận được tinh thần thoải mái hơn, dễ thích nghi với các thay đổi trong thai kỳ và chuẩn bị tâm lý vững vàng cho quá trình sinh nở.[18]

Thực hành thiền, hít thở sâu giúp tăng sự thoải mái cho mẹ bầu

Tâm sự với người thân, bạn bè

Khi được chia sẻ, bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc, mẹ sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn, giảm bớt lo lắng và áp lực thường gặp. Sự quan tâm, động viên từ gia đình và bạn bè còn giúp mẹ bầu cảm nhận rõ sự yêu thương, được lắng nghe cũng như tạo cảm giác an tâm, vững vàng để vượt qua các thay đổi trong thời kỳ mang thai.

Thông qua những buổi trò chuyện, mẹ còn có thể học hỏi thêm kinh nghiệm nuôi con, chăm sóc bản thân, đồng thời lưu giữ nhiều khoảnh khắc ý nghĩa bên những người thân yêu, góp phần tạo một thai kỳ hạnh phúc và trọn vẹn.[19]

Mẹ bầu nên thường xuyên tâm sự với chồng hay người thân

5Tránh tiếp xúc với chất độc hại

Tránh xa thuốc lá và các chất kích thích

Mẹ bầu cần tuyệt đối tránh xa thuốc lá và các chất kích thích trong suốt thai kỳ để bảo vệ sức khỏe của bản thân và thai nhi. Nguyên nhân là do thuốc lá chứa nhiều hóa chất độc hại như nicotine và carbon monoxide, làm giảm lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho em bé, từ đó tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, dị tật bẩm sinh cùng nhiều vấn đề phát triển sau này. Thậm chí, việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động cũng gây tổn thương phổi, não bộ và sức khỏe tổng thể của trẻ.

Ngoài ra, rượu bia và các chất kích thích khác cũng ảnh hưởng nghiêm trọng, làm chậm sự phát triển của thai nhi hoặc gây ra dị tật bẩm sinh. Vì vậy, để có một thai kỳ khỏe mạnh và giúp em bé phát triển toàn diện, mẹ bầu cần từ bỏ thói quen hút thuốc, tránh xa môi trường có khói thuốc và không sử dụng bất kỳ chất kích thích nào trong suốt quá trình mang thai.[20]

Mẹ bầu không nên sử dụng thuốc lá và các chất kích thích

Hạn chế tác động từ mỹ phẩm

Mẹ bầu cần thận trọng khi dùng mỹ phẩm, đặc biệt là những sản phẩm có chứa các thành phần sau đây:

• Retinoid: Các dẫn xuất vitamin A như isotretinoin, tretinoin có thể gây dị tật bẩm sinh nghiêm trọng nếu mẹ bầu sử dụng trong thai kỳ.
• Oxybenzone: Oxybenzone có trong kem chống nắng có thể làm thay đổi hormone và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển tuyến vú, khả năng tiết sữa cũng như hệ thần kinh của thai nhi.
• Phthalate: Đây là chất gây rối loạn nội tiết, có thể tác động tiêu cực đến khả năng sinh sản và sự phát triển của thai nhi.
• Hydroquinone: Hydroquinone là chất làm sáng da thường được sử dụng để giảm nám hoặc sạm da. Mặc dù chưa có bằng chứng chắc chắn về nguy cơ dị tật bẩm sinh, nhưng do cơ thể có thể hấp thụ một lượng đáng kể hydroquinone qua da, nên mẹ bầu vẫn nên hạn chế sử dụng để đảm bảo an toàn cho thai nhi.
• Axit salicylic liều cao: Thành phần này thường có trong các sản phẩm lột da hoặc thuốc điều trị mụn theo toa. Liều cao có thể gây hại cho thai nhi nên không được khuyến khích sử dụng khi mang thai.
• Formaldehyde: Formaldehyde có khả năng gây ung thư và có thể làm tăng nguy cơ vô sinh, sảy thai. [21]

Mẹ bầu cần tìm hiểu thật kỹ trước khi sử dụng mỹ phẩm

Tránh tiếp xúc với hóa chất, môi trường độc hại

Mẹ bầu cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với các hóa chất và môi trường độc hại vì chúng có thể gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển cũng như an toàn của thai nhi. Bởi vì thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, cũng như các loại sơn và chì có thể làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc sinh non. Bên cạnh đó, thủy ngân tồn tại trong một số loại cá biển cũng có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ của trẻ.[22]

Mẹ bầu cần tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại như thuốc diệt cỏ

Hạn chế tia X-quang, phóng xạ

Việc tiếp xúc với tia X hay chất phóng xạ trong vòng 8 tuần đầu thai kỳ có thể làm chậm sự phát triển của các hệ cơ quan, dẫn đến hiện tượng đầu nhỏ bất thường và các dị tật bẩm sinh liên quan đến xương, mắt hoặc cơ quan sinh dục. Do đó, mẹ bầu cần tuyệt đối tránh tiếp xúc với các nguồn phóng xạ, đặc biệt là tránh chụp X-quang không cần thiết, nhằm bảo vệ sự phát triển khỏe mạnh của thai nhi. Trong trường hợp cần thiết phải thực hiện các xét nghiệm có sử dụng tia X, mẹ bầu nên chủ động báo với bác sĩ để được tư vấn kỹ lưỡng và lựa chọn phương án an toàn nhất.[23]

Mẹ bầu cần hạn chế tiếp xúc với chất phóng xạ và tia X-quang

6Chế độ dùng thuốc khi mang thai

Thuốc an toàn cho thai nhi

Khi mang thai, việc lựa chọn và sử dụng thuốc cần hết sức thận trọng để đảm bảo an toàn tối đa cho thai nhi. Thuốc được xem là an toàn với thai nếu đáp ứng các tiêu chí dưới đây:

• Thuốc không gây ra tình trạng chậm phát triển, rối loạn di truyền hay ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của em bé.
• Thuốc không gây tổn thương các hệ cơ quan, không làm tăng tỷ lệ dị tật bẩm sinh hoặc nguy cơ mất thai.
• Thuốc không cản trở hoặc làm rối loạn quá trình trao đổi oxy, dinh dưỡng giữa mẹ và bé.
• Thuốc không làm kích thích tử cung dẫn đến sảy thai, chuyển dạ quá sớm hoặc sinh non.[24]

Mẹ bầu nên hỏi ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào

Thuốc cần tránh khi mang thai

Một số loại thuốc có thể gây hại cho sức khoẻ của mẹ bầu và thai nhi như:

• Ibuprofen: Dùng liều cao hoặc trong tam cá nguyệt thứ ba có thể gây sảy thai, dị tật tim, đóng sớm ống động mạch, vàng da, xuất huyết và các biến chứng khác cho cả mẹ và bé.
• Warfarin: Thuốc làm loãng máu warfarin có nguy cơ gây dị tật bẩm sinh nghiêm trọng.
• Clonazepam, Lorazepam: Các thuốc an thần và chống co giật này có thể gây dị tật bẩm sinh và hội chứng cai thuốc nặng ở trẻ sơ sinh nếu dùng trong thai kỳ.
• Trimethoprim: Đây là kháng sinh có nguy cơ gây dị tật ống thần kinh ở thai nhi, ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ.
• Sulfonamid: Kháng sinh nhóm sulfonamid có thể gây vàng da ở trẻ sơ sinh và tăng nguy cơ sảy thai khi dùng trong thai kỳ.
• Ciprofloxacin, levofloxacin: Các thuốc này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển cơ và xương của thai nhi, gây đau khớp cho mẹ và có nguy cơ tổn thương thần kinh.[25]

Mẹ bầu cần lưu ý không được dùng Ibuprofen trong quá trình mang thai

7Chuẩn bị kiến thức chăm sóc bé

Tham gia lớp học tiền sản

Tham gia lớp học tiền sản là một hoạt động quan trọng giúp mẹ bầu chuẩn bị tốt hơn cho quá trình mang thai và sinh nở. Qua các buổi học, mẹ sẽ được trang bị kiến thức về cách chăm sóc và nuôi dưỡng em bé từ khi còn trong bụng mẹ đến sau khi sinh.

Bên cạnh đó, lớp học còn cung cấp thông tin thiết thực giúp mẹ duy trì sức khỏe ổn định trong suốt thai kỳ và nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường cần được can thiệp kịp thời. Đây cũng là cơ hội để mẹ bầu chia sẻ, tâm sự, giải tỏa những lo lắng với các chuyên gia y tế giàu kinh nghiệm.[26]

Tham gia lớp học tiền sản giúp mẹ bầu biết cách chăm sóc và nuôi dưỡng em bé

Chuẩn bị vật dụng cần thiết cho bé yêu

Mẹ bầu nên chuẩn bị đầy đủ các vật dụng cần thiết cho bé ngay từ trước khi sinh để đảm bảo con có một khởi đầu thoải mái và an toàn nhất. Những món đồ cơ bản bao gồm miếng lót sơ sinh để giữ vệ sinh cho bé, quần áo vừa vặn giúp giữ ấm và thoải mái, cùng với ga trải giường mềm mại, an toàn cho làn da nhạy cảm của trẻ.

Bên cạnh đó, mẹ cũng cần chuẩn bị các sản phẩm chăm sóc cá nhân như sữa tắm dịu nhẹ dành riêng cho bé để giữ vệ sinh và bảo vệ da. Đồ chơi an toàn sẽ giúp kích thích giác quan và sự phát triển của trẻ từ sớm. Trong trường hợp mẹ không đủ sữa, việc chuẩn bị sẵn sữa ngoài chất lượng và máy hút sữa hỗ trợ việc duy trì nguồn sữa mẹ là rất cần thiết.[27]

Mẹ bầu nên chuẩn bị vật dụng cần thiết cho bé yêu ngay từ trước khi sinh

Cách chăm sóc trẻ sơ sinh

Dưới đây là những lưu ý quan trọng mà ba mẹ cần nhớ khi chăm sóc trẻ sơ sinh trong những ngày đầu sau sinh:

• Lau khô bé ngay sau sinh và không tắm cho trẻ trong 24 giờ đầu để giữ ấm và phòng ngừa nhiễm trùng.
• Giữ ấm cho trẻ, đặc biệt là đội mũ che kín đầu để tránh thoát nhiệt qua vùng đầu mỏng manh.
• Giữ vùng rốn của bé luôn khô ráo, sạch sẽ và không bôi bất cứ chất gì nhằm tránh nguy cơ nhiễm trùng.
• Đánh giá mắt, thính giác và theo dõi tình trạng vàng da nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
• Thực hiện tiếp xúc da kề da giữa mẹ và bé để ổn định nhiệt độ cơ thể, nhịp thở và tăng cường sự gắn kết.
• Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng trước khi bế hoặc chăm sóc trẻ để hạn chế vi khuẩn gây bệnh.
• Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo như bé bỏ bú, thở nhanh hoặc sốt cao để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết.[28]

Mẹ cần thường xuyên tiếp xúc với trẻ để tăng cường sự gắn kết

Việc tuân thủ đầy đủ các lưu ý khi mang thai sẽ giúp mẹ bảo vệ sức khỏe bản thân và hỗ trợ thai nhi phát triển toàn diện, chuẩn bị tốt nhất cho hành trình làm mẹ vui khỏe. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ ngay cho người thân và bạn bè nhé!